فقه مقارن

راهنمای رشته تخصصی فـقـه مُقـارَن

گروه آموزشی فقه و مبانی اجتهاد در سال 1383 دوره آموزشی فقه مقارن را طراحی و تأسیس کرد و تاکنون، تجربه سه دوره برگزاری آن را در کارنامه خود دارد.

با تصویب این دوره آموزشی به عنوان رشته تخصصی سطح سه در حوزه علمیه خراسان در سال 1390، نخستین دوره ثبت نام به عنوان یک رشته رسمی انجام شد و هم‌اکنون دانش‌پژوهان آن در سال آخر این رشته تحصیل می‌کنند.



بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

 

فقه مقارن در اندیشه بزرگان

 

 امام خمینی قدس‌سره:

  •  فقه، تئوری واقعی و کامل اداره انسان و اجتماع، از گهواره تا گور است.
  •  باید حوزه‌ها عنایت‌شان به فقه و فقاهت از همه چیز بیشتر باشد. این حوزه‌های فقاهت بوده که هزار و چند سال... اسلام را زنده نگه داشته است.
  •  در عین این که از اجتهاد جواهری به صورتی محکم و استوار ترویج می‌شود،از محاسن روش‌های جدید و علوم مورد احتیاج حوزه‌های اسلامی استفاده گردد.

 

مقام معظم رهبری دام ظله:

 اصل علم در حوزه‌هاي علميه، فقه است. اين چراغ فقاهت است كه بايد در اين حوزه‌ها مشتعل بشود و روشن بماند تا نور ببخشد.

  •  مجموعه‌ای از علوم انسانی و غیره که دارای تأثیر در استنباط و تنقیح موضوعات فقهی‌اند، باید مورد عنایت قرار گیرند و فقیه این دوران، با همه ابزارهای استنباط صحیح مجهز گردد.
  •  حقق امروز نباید به همان منطقه‌ای که مثلاً شیخ انصاری علیه‌الرحمه کار کرده است اکتفا کند... آفاق و گستره‌های جدیدی در امر فقاهت لازم است.

 

مرحوم آیت الله بروجردی قدس‌سره:

  •  فقه باید از حالت اختصاصی، به فقه تطبیقی و مقارن تبدیل شود و فقیه باید بر آرای گذشتگان ـ اعم از فقهای اهل سنت و شیعه ـ رجوع کند و مسئله را مطرح سازد.

 

آیت الله مکارم شیرازی دام ظله:

  • مهم‌ترين و ابتدايی‌ترين دليل نياز ما به فقه مقارن، به‌ هم پيوستگیِ فقه در تمام مذاهب با يکديگر است...
  • پيروان يک مذهب نمی‌توانند چشمشان را به مذهب خودشان بدوزند و از مذاهب ديگر بی‌خبر باشند و فقيه عالي‌قدر قوی‌پنجه قهرمان بشوند!
  •  فقه مقارن از ضروريات فقه اسلامی است... شما، مخصوصاً جوانان پُراستعداد، ان‌شاء‌الله كمر همت را ببنديدو در اين‌مرحله زير نظر استادان وارد شويد و آنها هم راهنمايي بکنند تا مسأله به جايي برسد.

 

 

مقدمه

گروه آموزشی فقه و مباني اجتهاد وابسته به دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در سال 1382 فعالیت خود را با هدف: «غنی‌سازی آموزش‌های فقهی حوزه در مسير توليد و ارائه نظام‏هاي عملي اسلام براي زندگي درجهان معاصر» آغاز نمود.

از فعالیت‌های این گروه می‌توان به: برگزاری دوره‏هاي عمومی مبانی فقه اسلامی، تأسیس حلقه علمی افق (با تولید بیش از 100 مقاله و برگزاری 150 نشست نقد و گفتگوی تخصصی)، طراحی و تأسیس شبکه اجتهاد (جامع‌ترین پایگاه اینترنتی اطلاعات و اخبار علمی فقه)، و ارائۀ مشاورۀ آموزشی و پژوهشیو ... اشاره کرد.

گروه آموزشی فقه و مبانی اجتهاد در سال 1383 دوره آموزشی فقه مقارن را طراحی و تأسیس کرد و تاکنون، تجربه سه دوره برگزاری آن را در کارنامه خود دارد.

با تصویب این دوره آموزشی به عنوان رشته تخصصی سطح سه در حوزه علمیه خراسان در سال 1390، نخستین دوره ثبت نام به عنوان یک رشته رسمی انجام شد و هم‌اکنون دانش‌پژوهان آن در سال آخر این رشته تحصیل می‌کنند.

 چرا آموزش فقه مقارن ضروری است؟

«فقه مقارَن» (به معنای فقه مقایسه‌ای و تطبیقی) است و رشته تخصصی فقه مقارن، علاوه بر آن‌که مبانی معاصر فقهی و اصولی مکتب اهل بیت علیهم‌السلام را محور آموزشی خود قرار داده، به بررسی و نقد مبانی فقهی و اصولی سایر مذاهب، و تحلیل نظام‌های حقوقی، اقتصادی و سیاسی از نگاه اسلام می‌پردازد.

علمای شیعه از دیرباز به تأثیر شگرف تنوع افکار و تضارب آراء در غنای آثار و دقت نتایج، توجه داشته و صدها اثر در زمینه فقه و اصول مقارن نگاشته‌اند، از جمله:

الخلاف (۶ جلد) / شیخ طوسی

المبسوط فی فقه الامامیه (۸ جلد) / شیخ‌طوسی

تذکره الفقهاء (طبع الحدیثه) (۱۶ جلد)/ علامه حلی

الموتلف من المختلف بین ایمه السلف (منتخب الخلاف) (۲ جلد) /(علامه طبرسی)

مسایل فقهیه(علامه سید‌شرف‌الدین)

تحرير المجله (طبع جديد) (۲ جلد)(علامه محمدحسین آل‌کاشف‌الغطاء)

الفقه علي المذاهب الخمسه (شیخ محمد جواد مغنیه)

الأصول العامه للفقه المقارن (علامه سید محمدتقی حکیم)

الإنصاف(آیت‌الله سبحانی)

أصول الفقه المقارن (آیت‌الله سبحانی)

دائره المعارف فقه مقارن (آیت‌الله مکارم‌شیرازی)

موسوعة الفقه الإسلامی المقارن (آیت‌الله هاشمی‌شاهرودی).

 

نگاهی به بیانات بزرگان حوزه، ضرورت فقه مقارنرا چنین می‌نمایاند:

1)     تبیین فقه اهل بیت علیهم‌السلامو تقویت جایگاه آن در جهان اسلام

سال‌هاست در جهان اسلام، مجالس افتا، مجامع علمی و نهادهایبین‌المللی برای هماهنگیاحکام و مقررات فقهی و حقوقی تشکیل شده است. از سوی دیگرهمین مجامع، مرجع اطلاع کشورهای غیراسلامی و سازمان‌هایجهانی نسبت به آر و رویه‌های حقوقی جهان اسلام محسوب می‌شوند.

اما متأسفانهفقه شيعه در اغلب آنها از جایگاه شایسته‌ای برخوردار نیست و در برابر بسیاری از حملات و شبهاتِ وارده بی‌دفاع مانده، و شدت یافتنِ سلفی‌گری در جریان انقلاب‌های عربی، موجب خسارت و از دست‌رفتن فرصت‌های بیشتری خواهد بود.

بدیهی است کسب جایگاه شایسته فقه شیعهدر جهان اسلامو پاسخ به شبهات و حملات ناآگاهان و مغرضان پیرامون معارف فقهی اهل بیت علیهم‌السلام، مستلزم حضور مؤثر در مجامع علمی، اطلاع کافی از آرا و نظریات و اشراف بر متون مذاهب فقهی است.

2)     همگرایی فقه اسلامی در برابر تهاجم حقوقی غرب

متأسفانهاداره فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی اغلب کشورهای جهان بر اساس ارزش‌ها و مقررات حقوقی غرب و تفکرات مادی صورت می‌گیرد و حلقه محاصره غرب بر فرهنگ و قوانینکشورهای اسلامی، روز به روز تنگ‌تر می‌شود. افزایش فشار سیاسی و حملات رسانه‌ای بر کشورهایاسلامی برای دست کشیدن از احکام اسلامو ملزم شدن به امضای کنوانسیون‌های غیراسلامی نیز در همین مسیر است.

از این‌رو ضروری است فقه شیعه به عنوان سکوی مطمئن فقه اسلامی در مجامع حقوقیِ بین‌المللی و رسانه‌های جهانی، به تقویت موضع علمی و موقعیت اجتماعی فقه اسلامی در سطح جهانی بپردازد و با کسب تسلط بر ادبیات جهانی فقه به شیوه مقارن، و در برابر تحمیل و فرصت‌طلبی حقوق غربی بایستد.

3)     تکمیل تحقیقات در فقه شیعه

با بحث و جستجوی مقارن، می‌توان از سرمایه عظیم همه مذاهب فقهی در تحقیقات و پژوهش‌های فقهی و اصولی سود جست و با مقایسه و سنجش آنها، از حصول جامع‌ترین و دقیق‌ترین استنباط، اطمینان حاصل کرد و آن رابه «استفراغ الوسع» در اجتهاد، نزدیک‌تر ساخت.

بدیهی است تشخیص موارد تقیّه در روایات فقهی اهل بیت علیهم‌السلامنیز، تنها با آگاهی کافی از آرای فقهی مذاهب اهل سنت و سیر تاریخی آن، میسر می‌گردد.به علاوه اشراف بر مدارک روایی دیگر مذاهب می‌تواند در توسعه ادله و طرق روایی، و یا دست کم معاضدت سندی یا تأیید متنی یاری رساند.

 

فهرست دروس رشته فقه مقارن

عناوین دروس

تعداد واحد

مهم‌ترین منابع درسی

مدخل فقه مقارن

4

مدخل علم فقه (اسلامی)؛ کلیات علوم و مذاهب فقهی (جزوه گروه)

اصول فقه مقارن/ 1و2

8

الأصول العامه للفقه المقارن (حکیم)

قواعد فقهی مقارن/1و2

8

القواعد الفقهیه (ایروانی)؛ شرح القواعد الفقهیۀ (زرقاء)

فقه مقارن مستحدثات

2

بحوث فقهیه هامه (مکارم‌شیرازی)؛ موسوعه الفقه الإسلامی المعاصر (عویس و دیگران)

فقه مقارن/ 1

4

الإنصاف (سبحانی)؛ الفقه علی المذاهب الخمسه (مغنیه)؛ بدايه المجتهد (ابن رشد)

کلیات علم حقوق

2

درآمدي بر حقوق اسلامي (دفتر همكاري حوزه و دانشگاه)؛ مقدمه علم حقوق (کاتوزیان)

کلیات حقوق جزای عمومی

2

حقوق جزای عمومی ج1و2 (اردبیلی)؛ حقوق جزای عمومی اسلام (ساریخانی)

نظام سیاسی اسلام (مقارن)

2

مباني انديشه سياسي اسلام (عميد زنجاني)؛ النظام السياسي في الإسلام (خياط)

نظام اقتصادی اسلام (مقارن)

2

مبانى اقتصاد اسلامى (مصباحى‌‌مقدم)؛ الإقتصاد الإسلامي: مدخل و منهاج (عبده)

اصول فقه تخصصی/ 1و2

10

دروس فی علم الأصول، الحلقه الثالثه (شهیدصدر)

اصول فقه تخصصی/ 3و4

10

دروس فی علم الأصول، الحلقه الثالثه (شهیدصدر)

اصول فقه تخصصی/ 5و6

10

دروس فی علم الأصول، الحلقه الثالثه (شهیدصدر)

فقه تخصصی/ 1و2

10

المکاسب (شیخ انصاری)؛ فقه العقود (حائری)

فقه تخصصی/ 3و4

10

المکاسب (شیخ انصاری)؛ فقه العقود (حائری)

فقه تخصصی/ 5و6 (مقارن/ 2و3)

10

الإنصاف (سبحانی)؛ الفقه علی المذاهب الخمسه (مغنیه)؛ بدايه المجتهد (ابن رشد)

حدیث‌شناسی فقهی مقارن

3

علم الدرایه المقارن (مؤدب)، اصول علم الرجال (فضلي)، علم رجال از دیدگاه اهل سنت (جدیدی نژاد)

كارگاه پژوهش/1 (روش تحقیق در علوم اسلامی)

3

روش تحقيق كتابخانه‌اي با تأكيد بر علوم اسلامي (نكونام)؛ اصول وفنون پژوهش در گستره دين‌پژوهي (قراملكي)

کارگاه پژوهش/2 (روش تحقیق مقارن در فقه و اصول)

3

اصول البحث (عبدالهادی الفضلی)؛ روش حل مسائل فقهی و اصولی (جزوه گروه)

کارگاه پژوهش/3 (کاربرد رایانه و اینترنت در فقه‌پژوهی)

3

كاربرد اينترنت در پژوهشهاي ديني (مركز تحقيقات كامپيوتري نور)؛ نرم‌افزارهای فقهی (جزوه گروه)

متون عربی معاصر با تأکید بر فقه مقارن

3

اللغۀ العربیۀ الحدیثۀ (آذرشب)، الإسلام یقود الحیاه (شهید صدر)

درک متون انگلیسی با تأکید بر فقه مقارن

3

English for the students of humanities 1&2 (SAMT); Jurisprudence and Its Principles(Mutahhari)

کارگاه نویسندگی(پیش‌نیاز)

2

نگارش فارسی ج 3 (ذو الفقاری)؛ بر بال قلم (سید ابو القاسم حسینی)

زبان انگلیسی(پیش‌نیاز)

3

Anecdotes in American English; Basic English for University students (SAMT)

کاربری رایانه و اینترنت(پیش‌نیاز)

2

کتاب کار رایانه سطح 1 = ICDL)؛ جزوه گروه

پایان‌نامه

6

ـ

جمع

125

 

 

 

 اساتید

برخی از اساتید بزرگواری که به ارائه بحث برای دانش‌پژوهان این رشته پرداخته‌اند عبارتند از:

 

-     آيت‌الله سيداحمد ‌مددي

-     آيت‌الله محسن اراكي

-     پروفسور مهدي محقق

-     آيت‌الله مهدي مرواريد

-     آيت‌الله شيخ‌باقر ايرواني

-     آيت‌الله محمد واعظ‌زاده خراساني

-     حجت‌الاسلام‌‌والمسلمين دکتر واعظي

-     حجت‌الاسلام‌والمسلمين مهدي مهريزي

-     استاد سید عباس صالحی

-     حجت‌الاسلام ‌والمسلمین محمد مروارید

-     حجت‌الاسلام ‌والمسلمین ربانی بیرجندی

-     حجت‌الاسلام‌ والمسلمین حسینی فقیه

-     حجت‌الاسلام دكتر حسين بحريني

-     حجت‌الاسلام‌ دکتر یعقوب‌نژاد

-     حجت‌الاسلام‌ دکتر عبدالهادي مسعودي

-     حجت‌الاسلام دکتر رضا دانشورثانی

-     دکتر حسام‌الدین قپانچی

-     دکتر حسین صابری

-     دکتر محمدعلی سعیدی

-     دکتر امیر سلمانی‌رحیمی

-     حجت‌الاسلام ‌والمسلمین الهی‌خراسانی.

 

دیدار و گفتگوی علمی با مراجع و بزرگان حوزه ـ ازجمله حضرات آیات: سبحاني، شبيري‌زنجاني، صافي‌گلپايگاني و موسوی‌خلخالی ـ از برنامه‌های مورد توجه بوده است.

تذکرات مهم

-    در این رشته، اصول فقه تخصصی سطح سه بر محور حلقه سوم از دروس فی علم الاصول (علامه شهید صدر) تدریس می‌شود و از این رو نسبت به وضعیت سایر رشته‌های سطح سه که به کفایه الاصول اکتفا می‌کنند، محتوای روزآمدتر و منسجم‌تری را ارائه می‌دهد و آرای اصولیان بعد از محقق خراسانی را به بررسی و نقد می‌کشد.از این رو حضور موفق‌تری در دروس خارج فقه و اصول خواهند داشت.

-    دانش‌پژوهان رشته فقه مقارن، با فراگیری مهارت‌های پژوهشی و سواد اطلاعاتی، خواهند توانست به تحقیق و تألیف آثار پژوهشی و ارائهبه مجامع و مجلات تخصصی بپردازند.

-    دروس اصول فقه تخصصی و فقه تخصصی (کفایه و مکاسب) به علاوه یکی از دروس تخصصی هر رشته، پیش از ظهر هر روز برگزار می‌شود و سایر دروس رشته، در بعد ازظهرها ارائه می‌شود.

 

شرايط پذيرش:

-       تابعيت جمهوري اسلامي ايران

-       سلامت جسمي و صلاحیت اخلاقی و داشتن حداكثر 40 سال سن

-       اتمام سطح دوی حوزه علمیه (تحصیلات بالاتر دارای اولویت است)

-       داشتن پرونده رسمی تحصیلی (یا انتقالی) در مرکز مدیریت حوزه علمیه خراسان

-       قبولی در آزمون کتبی و مصاحبه علمی ورودی.

مواد آزمون و مصاحبه ورودی:

ارزشیابی

مواد ارزشیابی

و تعداد سؤالات

امتیاز

سرفصل آزمون

سؤالات اختصاصی آزمون کتبی

(با ضریب4/ مجموعاً 200 امتیاز)

اصول فقه معاصر (25 سؤال)

100

دروس فی علم الأصول، الحلقه الثالثه (شهید صدر)

کلیات فقه (15 سؤال)

60

درآمدی بر فقه اسلامی (رضا اسلامی)

رجال الحدیث (10 سؤال)

40

کلیات فی علم الرجال (آیت الله سبحانی)

سؤالات مشترک آزمون کتبی

(با ضریب2/ مجموعاً 100 امتیاز)

اصول فقه (15 سؤال)

30

الرسائل، تعارض الأدله وحجیت خبر واحد (شیخ انصاری)

فقه (15 سؤال)

30

المکاسب، البیع تا ابتدای شرایط العوضین (شیخ انصاری)

صرف و نحو (20 سؤال)

40

مبادئ العربیه ج3، تمرینات (شرتونی، محمدی)

موارد مصاحبه علمی

(مجموعاً 100 امتیاز)

درک متون

30

متون فقه و اصول مرتبط با تحصیلات جاری داوطلب

تحصیلات

25

اتمام هر پایه تحصیلی حوزوی (با ارائه گواهی): 2 امتیاز؛ تحصیلات دانشگاهی هر مقطع: 4 امتیاز؛

تألیفات

25

هر مقاله علمی مرتبط چاپ شده: 4 امتیاز، و چاپ‌نشده یا چاپ‌شده غیرمرتبط: 2 امتیاز

شناخت رشته انتخابی

10

دلایل انتخاب، اهداف و دروس رشته انتخابی

سایر امتیازات

10

رتبه‌های تحصیلی، علمی و ‌فرهنگی، حفظ قرآن، تسلط بر زبان‌های غیرفارسی، تلبس و...

مدارک و زمان ثبت‌نام:

-       تصویر کارت ملی و یک قطعه عکس با پشت‌نويسي

-       ثبت‌نام و تعیین اولویت رشته تحصیلی به صورت اینترنتی در شبکه معالم ww.maalem.ir))از 28 اردیبهشت تا 4 خرداد 1392

-    گواهی اتمام سطح دو حوزه، یا اشتغال به تحصیل در پایه هشتم و بالاتر، و سایر گواهی‌های لازم برای امتیازات مصاحبه (پس از قبولی در آزمون کتبی

تذکر: داوطلبانی که حداکثر 160 ساعت از دروس سطح دو آنها باقی مانده باشد، می‌توانند پس از ثبت نام و قبولی در این رشته، ظرف مدت یک سال، این دروس را بگذرانند.

 

 

مشهد، چهارراه خسروی، ابتدای خیابان شهید رجایی، دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، طبقه اول

2230016 - 0511 / www.maalem.ir


نام
ایمیل
تحلیل آمار سایت و وبلاگ