فقه و مبانی اجتهاد

سیدریاض حکیم از سفر خود به اروپا می گوید؛

تبیین کاربرد مجمع تشخیص مصلحت نظام در مقاله «فلسفه و جایگاه اصول فقه در استنباط احکام»

امروز مجمع تشخیص مصلحت نظام در جمهوری اسلامی ایران خیلی از گره‌ها را باز می‌کند. تبیین حکم ثانوی و مصالح عمومی جامعه و اینکه حکم شرعی بتواند با متغیرات جامعه متناسب شود برای آن‌ها خیلی جالب بود.

 به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام و المسلمین سیدریاض حکیم نماینده آیت‌الله سید محمدسعید حکیم در ایران و مسئول موسسه حکمت چندی قبل با سفر به چهار کشور اروپایی ضمن شرکت در همایش «فقه، فلسفه و جامعه شناسی» در سوئد به گفتگو با مسلمانان این کشورها پرداخت. آنچه در ادامه می‌آید گفتگویی است که خبرگزاری حوزه با ایشان درباره دستاوردهای این سفر، وضعیت مسلمانان و نحوه تعامل با غرب انجام داده است.
 
سؤال: سفر اخیر شما به سوئد به چه هدفی انجام شد و چه نتایجی داشت؟
حجت‌الاسلام حکیم: در ابتدا مقدمه ای عرض کنم. بنده از سال‌ها قبل احساس می‌کردم خیلی از موضع گیری‌ها در غرب به خاطر ابهاماتی است که نسبت به اسلام دارند؛ لذا برای آشنایی با ادیان مختلف و همکاری با آن‌ها مرکزی به نام «مرکز الحکمه للحوار و التعاون» تأسیس کردیم.
 
در سفر قبل با یکی از دانشگاه‌های سوئد به نام سوتِردِن در استکهلم به توافق رسیدیم تا کنفرانسی علمی به طور مشترک برگزار کنیم. کنفرانس در سه محور فقه، فلسفه و جامعه شناسی برگزار شد و از طرف حوزه‌های علمیه نجف و قم 10 نفر به همراه یکی از علمای شیعه مقیم لندن در آن حضور یافتند.
 
برنامه کنفرانس اینطور بود که یک نفر از طرف ما و یک نفر از طرف آن‌ها سخنرانی می‌کرد، سپس دو ناقد از طرفین به صحبت می‌پرداختند. در ادامه به حاضرین برای اظهار نظر اجازه داده می‌شد. کنفرانس طی دو روز با ارائه فشرده مقالات همراه بود و یک ماه قبل از برگزاری کنفرانس مقالات خود را همراه ترجمه برای آن‌ها ارسال کردیم. آن‌ها هم مقالات خود را برای ما فرستادند و طرفین توانستند مباحث و مقالات را مورد نقد و بررسی قرار دهند. در این نشست علمی از طرف ما سه نفر در سه محور کنفرانس مقاله داشتند و سه نفر هم ناقد بودند. از طرف مقابل هم دقیقاً همین طور بود.
 
سؤال: موضوع مقاله شما چه بود؟
حجت‌الاسلام حکیم: بحثی که من انتخاب کردم تحت عنوان «فلسفه و جایگاه اصول فقه در استنباط احکام» بود. این موضوع را انتخاب کردم چون در دیدارهای مختلف در کشورهای اروپایی این سؤال مطرح می‌شد که چرا شما و تکفیری‌ها از قرآن دو برداشت متفاوت دارید؟!
 
چون می دانید از وقتی جهان اسلام به گروه‌های تکفیری و تندرو مبتلا شده، چهره اسلام نیز مخدوش گردیده است. غربی‌ها به ما می‌گفتند شما و تکفیری‌ها هردو در فتواهایتان به قرآن استناد می‌کنید و قرآن نزد همه شما مورد قبول است برخی روایاتتان هم مشترک است، حالا چطور می‌شود آن‌ها با تفسیری که از قرآن دارند مردم را می‌کشند و این فجایع را به بار می‌آورند، اما شما به صورت مسالمت آمیز زندگی می‌کنید و به دیگران احترام می‌گذارید؟!؛ چطور می‌شود در یک منبع تا این حد اختلاف باشد؟!
 
تبیین فرآیند صدور فتوا
 بنابراین من در مقاله‌ام تاکید کردم که مشکل در منبع نیست بلکه در نحوه برداشت از منبع و همچنین در حقیقت در فرآیند صدور فتوا است.
 
در گروه‌های تکفیری یک جوان که چند روایت حفظ کرده بدون مقدمات و اهلیت، تفسیری از آیات قرآن ارائه می‌کند و این کشتارها به وجود می‌آید. ولی در مکتب تشیع، برای رسیدن به مرحله اجتهاد شرایط خیلی سختی وجود دارد. در مکتب شیعه یکی از مقدماتی که لازم است فقیه بر آن احاطه داشته باشد علم اصول فقه است. لذا به صورت مختصر اصول فقه را معرفی کردم.
 
این موضوع برای بسیاری از افراد جذاب بود و اصلاً فکر نمی‌کردند که در حوزه‌های علمیه این قدر عمق علمی وجود دارد.
 
جایگاه مجمع تشخیص مصلحت نظام
همچنین در بحث خودم به جایگاه مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز اشاره کردم. چون این مجمع بر اساس مباحث اصولی و قاعده تزاحم و احکام ثانوی ایجاد شده. امروز مجمع تشخیص مصلحت نظام در جمهوری اسلامی ایران خیلی از گره‌ها را باز می‌کند. تبیین حکم ثانوی و مصالح عمومی جامعه و اینکه حکم شرعی بتواند با متغیرات جامعه متناسب شود برای آن‌ها خیلی جالب بود.
 
بعداً به ما گفتند که قبل از کنفرانس نگران بودیم آیا شما می‌توانید مطالب خود را به صورت علمی در دانشگاه مطرح کنید یا نه؟! ولی در اولین جلسه کنفرانس منقلب شدند. در حاشیه کنفرانس جلساتی هم با اساتید آن‌ها داشتیم و خبرنگاران محتوای کنفرانس را منعکس کردند و آثار خیلی خوبی داشت.
 
بعداً گفتند می‌خواهیم مباحث کنفرانس را چاپ کنیم و حتی ابراز تمایل کردند در آینده کنفرانس‌های دیگری برگزار کنیم. با خبرنگاران هم مصاحبه کردیم و درباره ریشه اختلافات منطقه مفصلاً توضیح دادیم.
 
سؤال: آیا در کنفرانس مقاسیه ای هم بین هرمنوتیک و اصول فقه شد؟
حجت‌الاسلام حکیم: آن‌ها بیشتر جنبه‌های قانونی را مطرح کردند ولی مطالبی که ما در اصول فقه داریم دقیق تر است. لذا آن‌ها خیلی تعجب کردند و گفتند ما اصلاً توقع نداشتیم که مجتهد شیعه اینقدر زحمت بکشد تا اهلیت فتوا داشته باشد. بحث‌های مفیدی هم در زمینه فلسفه و جامعه شناسی مطرح شد.
 
بعد از کنفرانس در جلساتی که با برخی اعضای پارلمان و وزارت خارجه داشتیم، زمینه تروریسم موجود در منطقه را توضیح داده و اعلام کردیم فرهنگ ما شیعیان با آنچه در منطقه می‌بینید کاملاً متفاوت است.
 
سؤال: در پایان اگر نکته ای دارید بفرمایید.
حجت‌الاسلام حکیم: این سفر پنجم من به اروپا بود. به نظر من در کشورهای غربی افراد هستند که شنونده پیام اسلام می‌باشند و آمادگی شنیدن حرف ما و همکاری با ما را دارند، افراد مذکور معقول و با فرهنگ بوده و با اسلام دشمنی ندارند. البته افرادی هم هستند که دشمنی و خصومت دارند. ولی نباید یک حکم عمومی برای چند صد میلیون انسان اروپا داشته باشیم. بلکه بیشتر این افراد دشمنی ندارند، خصوصاً افرادی که مصالح سیاسی خاصی نداشته باشند.
 
 عقلانیت فرهنگ اهل بیت (ع) را مطرح کنیم
امروز فرصت‌های خوبی وجود دارد تا عقلانیت فرهنگ اهل بیت (ع) و مظلومیت آن‌ها را مطرح کنیم و غربی‌ها تا حدود زیادی قبول خواهند کرد. لذا تاکید می‌کنم؛ باید با روحیه بازتری به جهان نگاه کنیم.
 
این مطلب مخصوص اروپا هم نیست. ما قبلاً یکی از شخصیت‌های بزرگ هندو را به جمهوری اسلامی ایران و عراق دعوت کردیم و وی از نزدیک با علما دیدار کرد. وقتی به دهلی برگشت کنفرانسی درباره سفر به ایران و عراق برگزار کرد و اعلام نمود الان فهمیدم اسلام چیست؟ هندوها چند صد میلیون نفر هستند و نباید از آن‌ها غافل شویم چون در زمانی زندگی می‌کنیم که جوامع نمی‌توانند از یکدیگر جدا باشند، لذا حداقل باید همدیگر را بشناسیم تا به جرم رفتار ناشایستِ دیگران قربانی نشویم.

نظر شما