فقه و مبانی اجتهاد

گزارش «اجتهاد» از 31 کتاب جدیدالانتشار؛

تازه‌های نشر فقه، حقوق و اقتصاد خردادماه

در خرداد ماه سال 94، حدود سی عنوان، کتاب فقهی در موضوعات «اجتهاد و اصول فقه»، «اقتصاد و بازار»، «حکومت و قانون»، «خانواده و سلامت»، «فرهنگ و ارتباطات» و «مناسک و عبادات» به بازار کتاب ارائه شد که به معرفی آن می‌پردازیم.

شبکه اجتهاد: در خردادماه امسال، سی و یک عنوان کتاب فقهی با عنوان «چاپ اول» به مرحله نشر رسید. از میان این 31عنوان کتاب فقهی، 13 کتاب در حوزه «اجتهاد واصول فقه»؛ 3 کتاب در حوزه «اقتصاد و بازار»؛ 5 کتاب در حوزه «حکومت و قانون»؛ 3 کتاب در حوزه «خانواده و سلامت»؛ 4 کتاب در حوزه «فرهنگ و ارتباطات» و 3 کتاب نیز در حوزه «مناسک و عبادات» به چاپ رسیده است.

شبکه اجتهاد فهرست کاملی از این کتب را جهت اطلاع و استفاده علاقه‌مندان به این حوزه دانش گردآوری کرده است.
 

نام کتاب نویسنده و گردآورنده ناشر تعداد صفحه موضوع توضیح
1 احکام نوپدید فقهی سمیه برزگری / رویا دهقانی مرکز نشر هاجر 88 اجتهاد و اصول فقه دارد (1)
2 اصطلاحات علم اصول علی مشکینی / مترجم:علیرضا شاه‌فضل بوستان کتاب 360 اجتهاد و اصول فقه دارد (2)
3 الجیزه الوجیزه: من السلسله العزیزه سیدمحمدحسین حسینی‌جلالی/هادی نجفی مجمع ذخائر اسلامی 198 اجتهاد و اصول فقه ندارد
4 الغایه فی شرح نهایه الدرایه للمحقق الاصفهانی ( جلد اول) محسن وحیدخراسانی مدرسه الامام باقر العلوم (ع) 480 اجتهاد و اصول فقه دارد (3)
5 امامت و فقاهت: تأثیر ائمه شیعه بر تطورات فقه کیهان فرهمند بنکدار 488 اجتهاد و اصول فقه ندارد
6 ترجمه و شرح دروس تمهیدیه فی القواعد الفقهیه (جلد دوم) باقر ایروانی / مترجم:حسن بیت‌جادر نصایح 324 اجتهاد و اصول فقه دارد (4)
7 ترجمه و شرح فارسی الوسیط فی اصول الفقه جعفر سبحانی‌تبریزی - مترجم:حسن رضازاده نصایح 320 اجتهاد و اصول فقه دارد(5)
8 تلخیص کفایه الاصول: (پایه 10) تقریرات درس استاد احدی (جلد دوم) گردآورنده:مجتبی احدی‌نژاد سیدجمال‌الدین اسدآبادی 152 اجتهاد و اصول فقه دارد(6)
9 درسنامه متون فقه "متون فقه چهار" سیدعلی موسوی‌باروق شکوری 368 اجتهاد و اصول فقه دارد(7)
10 رجال الشیعه فی الصحاح السته محمدجعفر طبسی مرکز فقهی ائمه اطهار (ع) 430 اجتهاد و اصول فقه دارد(8)
11 قاعده قرعه محمدجواد فاضل‌لنکرانی / محقق:سیدمحمدجواد حسینی‌خواه مرکز فقهی ائمه اطهار (ع) 200 اجتهاد و اصول فقه ندارد
12 نقش عقل در فهم آیات و روایات از منظر ملاصدرا و احسایی نرگس زرگر دانشیاران ایران 252 اجتهاد و اصول فقه ندارد
13 نگاهی نو به قواعد فقهی سیدحسین نقوی مجیر 128 اجتهاد و اصول فقه دارد(9)
14 التعلیقات علی کتاب المکاسب: فی المکاسب المحرمه (دو جلد) الیاس شریفی‌اشکوری نویسنده 440 اقتصاد و بازار ندارد
15 بررسی ابراء از اسباب سقوط تعهدات در فقه و حقوق ایران ایمان ضیاء‌جلدی / عبدالرضا محمدحسین‌زاده/حمیدرضا پرهام‌مهر پیام مصطفی 112 اقتصاد و بازار ندارد
16 درسنامه احکام بازار: احکام شرعی کسب و کار و تجارت صادق زینتی زینی 192 اقتصاد و بازار دارد(10)
17 بررسی ارث حق از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران ولی نورالهی بلور 112 حکومت و قانون دارد(11)
18 بررسی تطبیقی اندیشه‌های علی عبدالرزاق و سید قطب در خصوص خلافت و حکومت در اسلام محمد (مصطفی) دانایی‌فر احسان 160 حکومت و قانون ندارد
19 حقوق مردم در حکومت محمدحسن قدردان‌قراملکی کانون اندیشه جوان 80 حکومت و قانون ندارد
20 مصادیق و مراتب حقوق در اسلام کبری جاوید مرکز نشر هاجر 184 حکومت و قانون دارد(12)
21 ولایت فقیه در جامعه اسلامی امید احمدپورشمس‌آباد آرنا 168 حکومت و قانون ندارد
22 بررسی چالش‌های فقهی - حقوقی دایگی پیش از تولد در رحم جایگزین مهدی روشنک‌منش پلک 276 خانواده و سلامت ندارد
23 سقط درمانی و کاهش جنین از منظر پزشکی، فقهی، حقوقی و اخلاقی گروه نویسندگان سمت 400 خانواده و سلامت دارد(13)
24 نظریه دوستی اسلامی: بررسی حقوقی - روان‌شناختی ازدواج موقت در جهان معاصر محمدجواد جاوید/ محمدمهدی شمسائی مخاطب 194 خانواده و سلامت ندارد
25 جایگاه اجتماعی - کالبدی مساجد در توسعه شهر اسلامی سکینه معروفی خورشید باران 192 فرهنگ و ارتباطات ندارد
26 سیمای مسکن و شهر اسلامی محسن قرائتی مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن 144 فرهنگ و ارتباطات ندارد
27 مبانی حریم خصوصی (براساس منابع اسلامی) محمد سروش پژوهشگاه حوزه و دانشگاه / سمت 208 فرهنگ و ارتباطات دارد(14)
28 مبانی عدالت اجتماعی در اسلام علیرضا لشکری پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 200 فرهنگ و ارتباطات دارد(15)
29 الصلاه فی الکتاب و السنه محمد محمدی‌ری‌شهری دارالحدیث 524 مناسک و عبادات ندارد
30 بحوث فقهیه فی المسائل المستحدثه فی الحج علی فاضل‌قائینی‌نجفی آل فاضل 400 مناسک و عبادات ندارد
31 مناسک حج رضا ذوالفقاری‌اناری آثل 788 مناسک و عبادات ندارد
 
 توضیحات:
(1) بررسی برخی از مسائل مستحدثه فقهی با ذکر نمونه‌ها و مصادیق مختلف با استناد به مبانی قرآنی و روایی است. در نوشتار حاضر برخی از قواعد و اصول مبتنی بر فقه شیعه امامیه که بر اساس آن می‌توان به حل مشکلات و معضلات فقهی جدید پرداخت، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و نمونه‌هایی از مسائل پزشکی و اقتصادی مستحدثه، تبیین شده است. نویسنده معتقد است که قرآن کریم و مبانی فقه امامیه برای مسائل نوپدید فقهی پاسخ مناسبی دارد و قواعد اصولی و فقهی با تغییر موضوعات نیز قدرت حل معضلات را دارد. وی در همین راستا به بیان احکام مستحدثه فقهی مربوط به تشریح اجساد مردگان، خسارات مازاد بر دیه، عسر و حرج زوجه، احداث خیابان و بزرگراه، مسائل مربوط به معاملات نوظهور مانند اوراق بهادار پرداخته و نقش زمان و مکان در اجتهاد و مبناسازی قرآن برای استنباط احکام نوپدید را بررسی نموده است.
 
(2) مروری بر اصطلاحات اصولی بر اساس نظریات محققان متأخر علم اصول فقه شیعه به زبان مختصر است. در ابتدای این اثر به بیان اهمیت علم و علما پرداخته شده و اهمیت و جایگاه علم اصول فقه برای استنباط احکام شرعی بیان شده است. آن گاه نویسنده به ترتیب حروف الفبا به بیان معنای اصطلاحات علم اصول فقه مانند: ابتلاء، اجتماع، امتناع، اجتهاد و تقلید، إجزاء، اجماع، احوال لفظ، اراده، استحسان، استصحاب، استقراء، اصالت احتیاط، اصالت برائت، اصل تخییر، اصالت صحت، اصول، اطراد، امتثال، اماره، امر، امکام و وجوب، انحلال، انفتاح، انسداد، انقلاب نسبت، تبادر، تجری، تخصص، تخطئه، تخییر، ترتب، تزاحم، تعادل و تراجیح، تعارض، حجت، حقیقت و مجاز، حکم، حکومت، حمل اولی، دلالت، دلیل عقلی، دور، سببیت، سنت، شبهه بدوی، شبهه حکمی، شبهه محصوره، شک، شهرت، صحیح و اعم، ضد و نقیض، ظن، عدم صحت، عرض ذاتی، عقل، غلبه، عموم و عام، فقه، قاعده تجاوز، قاعده تحسین، قاعده تسامح، قطع، قیاس، مرحج و برخی دیگر از اصطلاحات اصولی پرداخته و دیدگاه اصولیان معاصر را در مورد این اصطلاحات منعکس نموده است.
 
(3) شرح و بررسی مباحث الفاظ از علم اصول فقه شیعه و انعکاس دیدگاه برخی از اصولیان معاصر و متقدم در این زمینه است. در این اثر ابتدا به بیان موضوع علم اصول فقه و مسائل این علم پرداخته شده و تمییز دادن بین علوم به وسیله تمییز دادن بین موضوعات آن‌ها از دیدگاه برخی از اصولیان شیعه، بیان شده است. آن گاه تعریفی از علم اصول فقه از دیدگاه اصولیان شیعه ارائه شده و مباحث الفاظ در این علم مورد شرح و بررسی تفصیلی قرار گرفته است. در همین زمینه نویسنده ابتدا به بیان قواعد مربوط به وضع لفظ برای معنا و اقسام آن پرداخته و کیفیت وضع در معنای حرفی و وضع در حروف، وضع در خبر و انشاء، وضع در اسماء اشاره و ضمائر را بیان کرده است. در ادامه وی به بیان وضع حقیقی و مجازی و فرق بین آن دو پرداخته و استعمال لفظ در نوع، در شخص، کیفیت وضع در مرکبات و علایم وضع و عدم آن را بیان کرده است. بحث در مورد تعارض احوال، حقیقت شرعیه، صحیح و اعم و کارکرد آن در عبادات و معاملات از دیگر مندرجات این نوشتار است.
 
(4) بیان برخی از قواعد فقهی و مبانی و ادله مربوط به هر یک از آن‌ها است. در این مجلد از مجموعه فقهی حاضر نیز برخی دیگر از قواعد فقهی و کاربردهای آن‌ها و نیز دلایل روایی و عقلی آن‌ها بیان شده و مضمون آن قاعده، مدارک و مستندات شرعی آن‌ها، موارد استعمال آن‌ها، کیفیت استفاده از آن قواعد در ابواب و فروع فقهی و نیز نحوه تطبیق آن‌ها در موارد مورد نظر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نویسنده به همین منظور به تبیین زوایای مختلف قواعدی همچون: قرعه و استخاره، قاعده طهارت، قاعده الزام، قاعده سوق مسلمین، قاعده سلطنت، قاعده میسور، قاعده علی الید، قاعده غرور، قاعده اقرار و قاعده فراش پرداخته و ابعاد و حالات مختلف این قواعد و کیفیت استفاده از آن‌ها رادر موراد متعددی بیان نموده است.
 
(5) مجموعه مباحثی اصولی در مورد حجت، امارات شرعی، اصول عملیه و تعارض بین ادله شرعی و نیز راهکارهای رفع تعارض آن‌ها است. در ابتدای این اثر به بیان حجیت عقل، اجماع، کتاب (قرآن)، سنت، اجماع منقول به خبر واحد، شهرت فتوایی و حجیت قول لغوی در اصول فقه شیعه پرداخته و ادله مربوط به حجیت یا عدم حجیت آن‌ها بیان شده است. نویسنده در همین راستا به حجیت اقسام قطع و ادله عقلی آن‌ها اشاره نموده و عدم حجیت قیاس، استحسان، استصلاح، مصالح مرسله، سد ذرایع، فتح ذرایع، قول صحابه پیامبر اسلام (ص) و اجماع اهل مدینه را بررسی نموده است. آن گاه به بررسی مبانی، اصول، شروط و حجیت اصول عملیه اعم از برائت، احتیاط (اشتغال)، تخییر و استصحاب پرداخته و راهکارهای رفع تعارض از ادله مختلف را بیان نموده است.
 
(6)شرح و ترجمه مباحث مندرج در کتاب «کفایةالاصول» برای طلاب مقطع سطح حوزه‌های علمیه است. در این نوشتار به صورت نمودار به شرح و توضیح عبارات مختلف مربوط به کتاب مذکور پرداخته شده و نمونه سؤالات امتحانی مربوط به این کتاب و نکات مهم هر بخش از آن بیان شده است. نویسنده (شارح) به همین منظور به بیان مطالبی مانند: احکام مربوط به مطلق و مقید، حجت شرعی و عقلی بودن امارات معتبر ظنی، حجیت قطع، اقسام قطع، حجیت ظواهر، راه‌های احراز ظهور، حجیت یا عدم حجیت اجماع منقول، حجیت خبر واحد، اصول عملیه و شرایط جریان داشتن آن‌ها، حجیت و کارکردهای فقهی اصل برائت، اصالت تخییر، اصالت اشتغال و احتیاط، اصالت استصحاب، تعارض بین ادله، راهکارهای رفع تعارض بین ادله شرعی و عقلی، مقتضای اصل ثانوی در دو خبر متعارض و ضورت رجوع به مرحجات برای جلوگیری از سقوط دو خبر متعارض پرداخته و به شرح مفاد کتاب «کفایةالاصول» در این موضوعات پرداخته است.
 
(7) بیان احکام و قواعد فقهی و حقوقی متناسب با متون درسی دانشگاه‌ها است. در نوشتار حاضر ابتدا کلیاتی در مورد قضاء و کیفیت صدور حکم حقوقی و قضایی ارائه شده و پس از آن با استناد به متن کتاب «اللمعة الدمشقیة» تألیف شهید اول، به بیان مسائل مختلف فقهی مربوط به قضاوت و دعاوی حقوق در دین اسلام و فقه شیعه امامیه، مورد شرح و ترجمه قرار گرفته است. در همین زمینه نویسنده به شرح و بررسی اجمالی مسائلی همچون: چگونگی صدور حکم توسط قاضی، کیفیت قسم خوردن، احکام مربوط به شاهد، قسم خوردن، شرایط اقامه شهود شاهدان در دادگاه، اقسام حقوق، شهادت دادن بر شهادت دیگری، رجوع شاهد از شهادت خویش، اجرای حدود و تعزیرات، بیان حد زنا، حد سرقت، حد شرب خمر، حد قذف، اجرای حد برای افراد مرتد، محاربه، قصاص و شرایط آن، حد قتل غیر عمد و دیه مربوط به آن، انواع دیه مربوط به نقص عضو و جراحات، موجبات ضمان کیفری، دیه اعضای بدن و ... پرداخته و دیدگاه‌های فقهی شهید اول را در مورد این قبیل از مسائل فقهی و نیز پاسخ پرسش‌های مربوط به آن‌ها را درج نموده است.
 
(8) معرفی برخی از شخصیت‌های شیعی و روات شیعه که اسامی آن‌ها در مجامع روایی اهل‌سنت یا همان صحاح سته است. در ابتدای این اثر به بحث در مورد نقش شیعه و راویان شیعی در تدوین منابع بزرگ روایی پرداخته شده و پس از آن به ترتیب حروف الفبا به معرفی برخی از شخصیت‌های روایی شیعی که از آن‌ها در صحاح سته نام برده شده به همراه روایاتی که آنان نقل نموده‌اند، پرداخته شده است. نویسنده ابتدا به معرفی اجمالی راوی مورد نظر پرداخته و شخصیت روایی او را از منظر علمای رجال اعم از رجالیون شیعه و اهل‌سنت بررسی نموده و پس از آن روایاتی که از وی در کتاب‌های شش‌گانه اهل سنت نقل شده است را درج نموده است. وی در این زمینه به بررسی تشیع راوی مورد نظر، وثاقت او در نقل حدیث، طبقه او در میان راویان و موضوعات روایات نقل شده از وی نیز پرداخته است.

(9) بررسی مبانی عقلی و نقلی مربوط به قواعد فقهی و شرح اجمالی مفاد آن‌ها و نیز کاربردهای این قواعد در ابواب و فروعات مختلف فقهی است. در این کتاب نخست کلیاتی از مفهوم قاعده فقهی، احکام وضعی و تکلیفی، قانون، فقه شیعی و منابع فقه و حقوق ارائه شده و معیارهای تدوین و استخراج قواعد فقهی از قرآن و سنت و سایر ادله فقهی بیان شده است. آن گاه به شرح مفاد برخی از قواعد مهم فقهی پرداخته شده و محتوای قواعدی همچون: ائتمان، اتلاف، احسان، اسقاط حق، اقرار، سلطنت، سوق مسلمین، اصالت صحت، غرور، قرعه، لاضرر و لاضرار، لزوم، نفی سبیل، نفی عسر و حرج و قاعده ید، مورد شرح و بررسی قرار گرفته و شروط استفاده از آن‌ها در مسائل مختلف شرعی، بررسی شده است.

(10) بیان برخی از احکام فقهی در مورد مسائل اقتصادی، تجاری و بازار است. در ابتدای این اثر کلیاتی در مورد جایگاه احکام شرعی و اهمیت آن و نیز اقسام حکم شرعی ارائه شده و پس از آن احکام و فروعات فقهی مربوط به خرید و فروش و انواع معاملات بیان شده است. در همین راستا نگارنده به تبیین مسائلی مانند: مفهوم فقهی خرید و فروش (بیع و شراء)، حالات مختلف در خرید و فروش، احکام تلف مال و ضمان آن، کم فروشی، احکام ربا، احکام خیار، معامله سلف، اقاله، اجاره، شفعه، جعاله، معاملات بانکی، مضاربه، ضمانت، کفالت، وکالت، حجر، ودیعه، عاریه، شرکت، عهد، قسم، هبه، صلح، خمس، وقف، وصیت، مهریه، اشیای پیدا شده، مالکیت، انواع تصرفات اقتصادی و برخی دیگر از مسائل روزمره مالی پرداخته و فتاوای فقهی امام خمینی را در این زمینه منعکس نموده است.
 
(11) ارث از مهم‌ترین و باسابقه‌ترین بخش‌های نظام‌های حقوقی دنیاست که در طول تاریخ بشر و در روابط حقوقی و اجتماعی انسان‌ها همواره مورد توجه بوده است. در نظام حقوقی ایران نیز به تبعیت از فقه شیعه و نظرات فقهای بزرگ امامیه، بحث ارث به عنوان یک تأسیس حقوقی بزرگ و مهم به رسمیت شناخته شده که در قسمت چهارم از کتاب دوم قانون مدنی گنجانده شده است. در کتاب حاضر طی چهار فصل به شرح کلیات و اصول ارث از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران پرداخته شده است.
 
(12) پژوهشی در زمینه حق‌الناس و رعایت حقوق فردی و اجتماعی از دیدگاه آیات و روایات است. در نوشتار حاضر به تبیین اقسام حقوق در آموزه‌های اسلام پرداخته شده و معنای لغوی و اصطلاحی حق و نیز معنای خاص حق‌الناس در متون دینی و ابعاد و زوایای مختلف آن، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نویسنده به کارکردهای واژه «حق» در قرآن و سنت اشاره نموده و نکته‌هایی در مورد حق‌الناس در تعالیم اهل‌بیت (ع) و سیره عملی آنان ذکر نموده است. آن گاه به سیره و سخن برخی از عالمان دینی در زمینه رعایت حق‌الناس اشاره نموده و اقسام حقوق اعم از حقوق نسبی، سببی و حقوق مردم مانند حقوق مالی و معنوی را بیان کرده است. وی در ادامه به حقوق والدین و فرزندان نسبت به هم، حقوق همسران نسبت به یکدیگر، حقوق متقابل مربی و متربی، حقوق همسایگان، خویشاوندان، شرکاء، مهمانان، معلمان، دوستان، مؤمنان و دانش‌آموزان اشاره نموده و از منظری قرآنی و روایی به مصادیق مهم حق در امور مالی و غیر مالی پرداخته است.

(13) «سقط» عبارت است از ختم حاملگی قبل از این‌که جنین قابلیت زنده ماندن در خارج از محیط رحم را داشته باشد. «سقط درمانی» روشی برای پیشگیری از بروز مشکلات مهم بالینی در مادر و نیز راهی برای کاهش شیوع ناهنجاری‌های شدید تهدیدکننده حیات طبیعی محسوب می‌شود. بیماری‌های ژنیتیکی از علل اصلی ایجاد مشکلات بالینی، بهداشتی و حتی اقتصادی در جامعه به حساب می‌آید. کتاب حاضر دربردارنده مقالات ارائه شده در همایش » سقط درمانی و کاهش سقط جنین از دیدگاه حقوق و اخلاق» است که در دی ماه 1391 برگزار شده است.

(14) رویکردی فقهی و حقوقی در مورد محدوده حریم خصوصی افراد و قلمروی اختیارات دولت اسلامی در این زمینه است. در این نوشتار دیدگاه دین اسلام و احکام فقهی و حقوقی در مفهوم و قلمروی حریم خصوصی اشخاص بیان شده و ارکان و ابعاد آن مانند: حریم مکانی، حریم جسمی، حریم شخصیت، حریم خانواده، حریم اطلاعات و ارتباطات شخصی و حریم لوازم شخصی ذکر شده است. آن گاه به تبیین مبانی فلسفی، سیاسی، اجتماعی، حقوقی، اخلاقی و عرفانی حریم خصوصی اشاره شده و ادله فقهی لزوم احترام به حریم خصوصی افراد اعم از کتاب، سنت، عقل و اجماع و نیز برخی از قواعد فقه و قوانین حقوقی در این زمینه تبیین شده است. در ادامه نویسنده به قلمروی حقوق و تکالیف شهروندان پرداخته و میزان دخالت دولت اسلامی تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر و اجرای شریعت اسلامی در جامعه، در امور شخصی افراد را بیان کرده است. وی در همین زمینه به مسئولیت اجرای احکام شرعی توسط دولت در قالب حد و تعزیر اشاره نموده و مبانی اجرای آن در جامعه را با توجه به احکام فقهی و ضوابط حقوقی بررسی کرده است.
 
(15) رویکردهای مختلف در مورد مفهوم عدالت و چگونگی اجرای آن در سطح جامعه با استناد به آموزه‌های اسلامی است. در ابتدای این اثر به بیان مفهوم لغوی و اصطلاحی عدالت پرداخته شده و دیدگاه برخی از اندیشمندان غربی و مسلمان در مورد ابعاد مختلف آن بیان شده است. آن گاه به تبیین واقعی بودن یا قراردادی بودن عدالت از منظر فلاسفه یونان، متفکران غربی و اندیشمندان مسلمان پرداخته شده و نسبت بین فرد و جامعه در تعالیم اسلامی و غربی با هم مقایسه شده است. نویسنده با کنکاش در آیات، روایات و ادله عقلی، به تبیین مبانی تکوینی و تشریعی عدالت اجتماعی و تحقق آن در جامعه پرداخته و با توجه به هویت جمعی برای جامعه و به موازات اصالت فرد به بحث در مورد تنظیم عادلانه مناسبات اجتماعی و تأمین حقوق افراد در جامعه اسلامی پرداخته و توضیحاتی در مورد قواعدی نظیر قاعده توازن که ضامن حق جمعی است، ارائه کرده است.
منبع: اختصاصی شبکه اجتهاد

نظر شما