فقه و اقتصاد

احکام فطریه مطابق نظر 16 تن از مراجع

با توجه به پایان یافتن ماه مبارک رمضان و اعلام عید فطر شبکه اجتهاد احکام مرتبط با زکات فطره را که با رؤیت هلال ماه شوال برای واجدین شرایط لازم است، تقدیم خوانندگان شبکه اجتهاد می‌شود.

شبکه اجتهاد: احکام فتوای زکات فطره که در ذیل آمده مطابق با نظر 16 تن از مراجع تنظیم شده است. متن اصلی، رسالهٔ مرحوم آیت‌الله امام خمینی (قدس سره الشریف) است و در هر موردی که عبارت رسالهٔ یکی از مراجع با رسالهٔ امام مغایر باشد، روی همان مورد در متن اصلی شماره‌ای قرار گرفته و ذیل مسأله طبق همان شماره عبارت مغایر ذکر شده است.

بنابراین اگر در ذیل مسأله‌ای عبارت مغایری از مراجع تقلید نیامده باشد به معنای آن است که با نظر امام موافق می‌باشند.

(مسأله 1991)
کسی که موقع غروب شب عید فطر 1 بالغ و عاقل و هشیار است 2 و فقیر و بنده کس دیگر نیست 3 باید برای خودش و کسانی که نانخور او هستند، هر نفری یک صاع که تقریباً سه کیلو است گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرّت 4 و مانند این‌ها به مستحقّ بدهد 5 و اگر پول یکی از این‌ها را هم بدهد کافی است 6.

1- گلپایگانی، صافی: موقع مغرب شب عید فطر...
بهجت: موقع رؤیت شدن هلال ماه شوّال...
فاضل: موقع غروب شب عید فطر، گرچه به چند لحظه باشد...
نوری، سبحانی: کسی که موقع غروب یعنی قبل از غروب شب عید فطر گرچه به چند لحظه باشد...

2- تبریزی: موقع غروب شب عید، بالغ و عاقل است...

3- خوئی، سیستانی: موقع غروب شب عید فطر، بالغ و عاقل است و بیهوش و فقیر و بنده کس دیگر نیست...

مکارم: زکات فطره بر تمام کسانی که قبل از غروب شب عید فطر «بالغ» و «عاقل» و «غنی» باشند، واجب است، یعنی...

4- تبریزی: ذرّت یا نان...

5- سیستانی: یک صاع –که گفته می‌شود تقریباً سه کیلو است- از غذاهای معمول در شهرش مانند گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرّت به مستحقّ بدهد...
مکارم: یک صاع –که تقریباً سه کیلو است- از آنچه غذای نوع مردم آن محلّ است، اعمّ از گندم یا جو یا خرما یا برنج یا ذرّت و مانند این‌ها به مستحقّ بدهد...
بهجت: به ازای هر نفر یک صاع طعام –تقریباً سه کیلو- از گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرّت و مانند این‌ها، از چیزهایی که خوراک بیشتر مردم است به مستحقّ بدهد...

6- صافی: و بنابر احتیاط، برکسی که موقع مغرب ماه شوال بی هوش باشد نیز واجب است.
بهجت: ولی احتیاط مستحّب این است که زکات فطره را از گندم یا جو یا خرما یا کشمش بدهد و یا پول یکی از این‌ها را حساب کند.
سیستانی: و احتیاط لازم آن است که از غذاهایی که در شهرش معمول نیست ندهد هرچند گندم یا جو یا خرما یا کشمش باشد.

*****
زنجانی: مسأله- زکات فطره بر انسانی که بالغ و عاقل است و بیهوش و فقیر نیست لازم بوده و باید برای خودش و کسانی که نانخور او هستند، هر نفری یک صاع از خوراکی‌های رایج در آن منطقه همچون گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج و مانند این‌ها به مستحقّ بدهد و اگر پول یکی از این‌ها را هم بدهد کافی است، در مورد اندازه صاع در مسأله [1864] توضیحاتی داده شد و گفتیم که وزن هر صاع بنابر مشهور در تمام غلاّت، 1170 درهم می‌باشد که با تبدیل آن به اوزان کنونی، تقریباً وزن 830/2 کیلوگرم را بدست آورده‌اند، ولی گفتیم که ظاهراً وزن درهم بیش از مقداری است که مبنای محاسبه فوق می‌باشد، بنابر یک محاسبه وزن هر صاع تقریباً 47/3 و بر طبق محاسبه دیگر تقریباً 66/3 کیلوگرم می‌باشد، همچنین بیشتر اشاره کردیم که صاع پیمانه بوده و نه وزن مشخص؛ و اوزان فوق ظاهراً برای گندم متوسّط تعیین شده بنابراین حجم صاع ما بین 3/4 تا 9/4 لیتر خواهد بود. این حجم در غلات سبک‌تر از گندم، همچون جو؛ وزنی کمتر از اوزان فوق دارد.

وحید: مسأله- کسی که موقع غروب شب عید فطر بالغ و عاقل است و فقیر و بنده کسی نیست ، به این معنی که ماه رمضان را ـ اگر چه به یک آن تا تحقّق غروب ـ با این شرایط درک کند ، باید برای خودش و کسانی که نانخور او هستند ، هر نفری یک صاع ـ که تقریباً سه کیلوگرم است ـ گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج و مانند این‌ها به مستحقّ بدهد ، و بنابر احتیاط واجب غذای معمول محلّش باشد ، و اگر پول یکی از این‌ها را هم بدهد کافیست ، و بنابر احتیاط واجب کسی که وقت غروب شب عید فطر بی هوش است ، باید فطره را بدهد.

مظاهری: مسأله- کسی که قبل از غروب شب عید فطر بالغ و عاقل و هشیار است و فقیر نیست و می‌تواند در مال خود تصرّف کند باید برای خودش و کسانی که تحت تکفّل او هستند، هر نفری تقریباً سه کیلو گندم یا جو یا خرما یا برنج و مانند این‌ها به مستحقّ بدهد و اگر پول یکی از این‌ها را هم بدهد کافی است.

(مسأله 1992) کسی که مخارج سال خود و عیالاتش را 1 ندارد و کسبی 2 هم ندارد که بتواند مخارج سال خود و عیالاتش را 3 بگذراند فقیر است و دادن زکات فطره بر او واجب نیست.

1- بهجت: خود و خانواده‌اش را...

2- فاضل: کسب و کاری...

3- بهجت: خود و آنان را...

*****
مکارم: مسأله- غنی کسی است که مخارج سال خود و عیالاتش را دارد، یا از طریق کسب وکار به دست می‌آورد و اگر کسی چنین نباشد فقیر است؛ زکات فطره بر او واجب نیست و می‌تواند زکات فطره بگیرد.

مسائل اختصاصی
بهجت: مسأله 1563- کسی که خرج سال خود، و خانواده‌اش را دارد، فقیر نیست و دادن زکات فطره بر او واجب است، و کسی که فعلاً خرج سال را ندارد، ولی به تدریج به دست می‌آورد و مصرف می‌کند، اگر غیر از آنچه خرج می‌کند، با قرض کردن و مانند آن بتواند زکات فطره را بدهد به طوری که نظم امور او بر هم نخورد و موجب حرج و اجحاف نباشد، بنابر احتیاط واجب باید زکات فطره را بدهد.

زنجانی: مسأله 2001- کسی که در ماه رمضان شرایط وجوب زکات فطره را که در مسأله [1991] گفته شد دارا باشد، چنانچه این شرایط تا طلوع آفتاب روز عید فطر باقی باشد، بی تردید زکات فطره بر وی واجب است، بلکه بنابر احتیاط واجب اگر یکی از این شرایط را تا هنگام طلوع آفتاب روز عید فطر از دست بدهد، باز زکات فطره تعلق می‌گیرد. همچنین است در مورد نانخور انسان که اگر در قسمت آخر ماه رمضان نانخور انسان بشمار آید و این امر تا طلوع آفتاب روز عید فطر ادامه یابد، بی تردید زکات فطره بر انسان واجب است، و اگر تا طلوع آفتاب ادامه نیابد، مثلاً آن شخص در این فاصله از دنیا برود، به احتیاط واجب زکات فطره وی لازم می‌باشد. این مسأله، مبنای مسائل آینده است، ولی به جهت عدم تفاوت بین احتیاط واجب و فتوا در عمل، برای سهولت فهم مسائل، بین باقی ماندن شرایط تا طلوع آفتاب و عدم باقی ماندن آن فرقی نخواهیم گذاشت.

(مسأله 1993) انسان باید فطره کسانی را که در غروب 1 شب عید فطر نانخور او حساب می‌شوند بدهد 2؛ کوچک باشند یا بزرگ، مسلمان باشند یا کافر، دادن خرج آنان بر او واجب باشد یا نه، در شهر خود او باشند یا در شهر دیگر 3.

1- گلپایگانی، صافی: موقع مغرب...
مکارم: قبل از غروب...

2- مظاهری: انسان باید فطره کسانی را که قبل از غروب شب عید فطر تحت تکفّل او هستند بدهند..
سبحانی: انسان باید فطره کسانی را که در غروب شب عید فطر وارد شده و مدتی نزد او می‌مانند به نحوی که نانخور او حساب می‌شوند...
بهجت: ولی زنی که ناشزه شده و از تمکین شوهر خودداری می‌کند، اگر نانخور او حساب نشود، فطره او بر شوهر واجب نیست.

*****
زنجانی: مسأله- زکات فطره تمام نانخور های انسان لازم است، کوچک باشند یا بزرگ، مسلمان باشند یا کافر، دادن خرج آن‌ها به او واجب باشد یا نه، در شهر خود باشند یا در شهر دیگر.

(مسأله 1994) اگر کسی را که نانخور اوست (و درشهر دیگر است 1) وکیل کند که از مال او فطره خود را بدهد (چنانچه اطمینان داشته باشد که فطره را می‌دهد 2)، لازم نیست خودش فطره او را بدهد.

این مسأله در رساله آیت‌الله مظاهری نیست.

1- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیت‌الله زنجانی نیست]

2- مکارم: چنانچه اطمینان و وثوق داشته باشد که فطره را می‌دهد، کافی است.

[قسمت داخل پرانتز در رساله آیت‌الله اراکی نیست]

(مسأله 1995) فطره مهمانی که پیش از غروب شب عید فطر با رضایت صاحبخانه وارد شده و نانخور او حساب می‌شود، بر او واجب است 1.

1- فاضل: اگر نانخور او حساب شود، بر او واجب است، لیکن به مجرد صرف یک افطاری فطره میهمان بر صاحبخانه واجب نیست.
وحید: در وقت وجوب زکات فطره نانخور او حساب می‌شود بر او واجب است.
سبحانی: و عرفاً نانخور او حساب می‌شود بر او واجب است.

*****
گلپایگانی، صافی: فطره مهمانی که پیش از مغرب شب عید فطر با رضایت صاحبخانه وارد شده در صورتی که بگویند امشب نان او را داده، بر او واجب است هر چند نانخور او حساب نشود.

مکارم: مسأله- میهمانی که پیش از غروب شب عید فطر با رضایت صاحبخانه وارد شده و نانخور او محسوب می‌شود (یعنی تصمیم دارد مدتی نزد او بماند) دادن زکات فطره او نیز واجب است، امّا اگر فقط برای شب عید دعوت شده فطره او بر میزبان نیست و در صورتی که بدون رضایت صاحبخانه باشد نیز بنابراحتیاط واجب فطره او را بدهد، همچنین فطره کسی که انسان را مجبور کرده است که خرجی او را بپردازد.

سیستانی: مسأله- فطره مهمانی که پیش از غروب شب عید فطر وارد شده و شب را نزد او مانده و نانخور او –هرچند موقّتاً- حساب می‌شود، بر او واجب است.

بهجت: مسأله- فطره کسی که پیش از بر آمدن هلال ماه شوّال مهمان شخص دیگری شده است بر میزبان واجب است، به شرط آنکه برای خوردن غذا به منزل او آمده باشد، ولو بعداً مانعی پیش آید که نتواند غذا صرف کند، امّا اگر وقت رؤیت هلال، غذایی برای کسی هدیه بفرستد، در صورتی که اینگونه هدیه مستمرّ نبوده و صدق نانخور یا مهمان بر او نکند، فطره او بر هدیه دهنده واجب نیست، هر چند با مال او افطار کرده باشد.

زنجانی: مسأله –زکات فطره کسی بر انسان واجب است که «نانخور» -بدون هیچ قیدی- خوانده شود، ولی کسی که فقط با قیدی نانخور خوانده می‌شود مثلاً تنها «نانخور در شب عید فطر» یا «نانخور در روز آخر ماه رمضان» به وی گفته می‌شود، زکات فطره وی بر انسان واجب نیست. بنابراین مهمانی که قبل از غروب آفتاب شب عید فطر وارد منزل انسان می‌گردد اگر بنا دارد مدّت طولانی مهمان بوده به گونه ای که «نانخور» -بدون هیچ قیدی- بشمار آید، زکات فطره وی واجب است، ولی اگر تنها همان شب را مهمان است زکات فطره وی واجب نیست، هرچند احتیاط مستحّب آن است که زکات فطره او را هم بدهد و اگر در طول ماه رمضان نانخور انسان باشد بنابراحتیاط واجب زکات فطره وی بر انسان واجب است. در هر صورت در جاهایی همچون این مسأله که به طور مسلّم نمی‌توان زکات را به گردن مهمان یا صاحبخانه دانست، چنانچه یکی از آن دو با اجازه دیگری زکات فطره را به نیت کسی که واقعاً زکات فطره به گردن او است بدهد کافی است و بر دیگری پرداخت مجدّد زکات فطره لازم نیست.

مظاهری: مسأله- - زکات فطره مهمان بر میزبان واجب نیست، خواه با رضایت میزبان آمده باشد یا بدون رضایت، پیش از غروب آمده باشد یا بعد از غروب.

(مسأله 1996) فطره مهمانی که پیش از غروب 1 شب عید فطر بدون رضایت صاحبخانه وارد می‌شود و مدّتی نزد او می‌ماند 2 واجب است 3 و همچنین است فطره کسی که انسان را مجبور کرده‌اند که خرجی او را بدهد.

این مسأله در رساله آیت‌الله بهجت نیست.

1- گلپایگانی، صافی: پیش از مغرب...

2- زنجانی: به گونه ای که نانخور او حساب می‌گردد...

وحید: بنابر احتیاط واجب فطره‌اش را هم خودش و هم میزبان بدهد ، و همین احتیاط در مورد کسی که انسان را مجبور کرده‌اند که خرجی او را بدهد ، باید رعایت شود.

3- گلپایگانی، صافی: بنابراحتیاط، واجب است...
زنجانی: بنابراحتیاط واجب، لازم است...
فاضل، نوری: در صورتی که نانخور او حساب شود (فاضل: بنابر احتیاط) واجب است...
مکارم، سیستانی، مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 1995.

*****
خوئی: مسأله- واجب بودن فطره مهمانی که پیش از غروب شب عید بدون رضایت صاحبخانه وارد می‌شود و مدتی نزد او می‌ماند محلّ اشکال است بلکه أظهر عدم وجوب است اگر چه بهتر دادن است. و همچنین است فطره کسی که انسان را مجبور کرده‌اند که خرجی او را بدهد.

. تبریزی: محلّ اشکال است اگر چه احوط دادن است...

سبحانی: مسأله- مهمانی که پیش از غروب شب عید فطر بدون رضایت صاحبخانه وارد شود و نانخور او حساب گردد و کسی که انسان را مجبور کرده است که خرجی او را بدهد. و در هر دو صورت احتیاط واجب آن است که خود آن‌ها نیز فطره خود را بدهند.

(مسأله 1997) فطره مهمانی که بعد از غروب 1 شب عید فطر وارد می‌شود، بر صاحبخانه واجب نیست 2، اگر چه پیش از غروب 3 او را دعوت کرده باشد و در خانه او هم افطار کند 4.

این مسأله در رساله آیت‌الله بهجت نیست.

1- گلپایگانی، صافی: بعد از مغرب...

2- خوئی: در صورتی که نانخور او حساب شود بنابر احتیاط، واجب است و الا واجب نیست...
سیستانی: در صورتی که نانخور او حساب شود، بنابر احتیاط، واجب است و الا واجب نیست، و کسی را که انسان برای افطار شب عید دعوت می‌کند، نانخور به حساب نمی‌آید و فطره‌اش بر صاحبخانه نیست.

3- گلپایگانی، صافی: پیش از مغرب...

4- زنجانی: و قرار است مدتی طولانی، مهمان وی باشد.
مکارم، مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 1995.

(مسأله 1998) اگر کسی که موقع غروب 1 شب عید فطر دیوانه یا بیهوش باشد 2، زکات فطره بر او واجب نیست 3.

این مسأله در رساله آیات عظام: مظاهری و مکارم نیست.

1- گلپایگانی، صافی: موقع مغرب...

2- تبریزی، صافی، زنجانی: دیوانه باشد...

3- تبریزی: ولی اگر بیهوش باشد احتیاط واجب آن است که زکات فطره را بدهد.
بهجت: ولی اگر یکی از افراد تحت تکفل او در این موقع دیوانه یا بیهوش باشد، فطره او بر ولی واجب است.

*****
خوئی، سیستانی: مسأله- اگر کسی موقع غروب شب عید فطر دیوانه باشد، در صورتی که دیوانگی او تا ظهر روز عید فطر باقی باشد زکات فطره بر او واجب نیست و الا بنابر احتیاط واجب لازم است فطره را بدهد.

وحید: مسأله- اگر کسی موقع غروب شب عید فطر دیوانه باشد ، زکات فطره بر او واجب نیست.

(مسأله 1999) اگر پیش از غروب 1 بچه بالغ شود، یا دیوانه عاقل گردد، یا فقیر غنی شود 2، در صورتی که شرایط واجب شدن فطره را دارا باشد، باید زکات فطره را بدهد 3.

این مسأله در رساله آیت‌الله مظاهری نیست.

1- خوئی، تبریزی: پیش از غروب یا مقارن غروب...
گلپایگانی، صافی: پیش از مغرب یا مقارن آن...

2- مکارم: باید زکات فطره را بدهد، ولی اگر بعد از غروب باشد زکات فطره بر او واجب نیست، هر چند مستحّب است اگر تا پیش از ظهر روز عید شرایط حاصل شود زکات فطره را بدهد.

3- بهجت: و همچنین است اگر کافری قبل از غروب شب عید فطر، مسلمان شود و یا بیهوشی به هوش آید.

(مسأله 2000) کسی که موقع غروب 1 شب عید فطر، زکات فطره بر او واجب نیست، اگر تا پیش از ظهر روز عید شرطهای واجب شدن فطره در او پیدا شود مستحّب است 2 زکات فطره را بدهد 3.

1- گلپایگانی، صافی: موقع مغرب...
مظاهری: کسی که قبل از غروب...

2- خوئی: احتیاط واجب است...

3- وحید: بنابراحتیاط مستحّب زکات فطره را بدهد.
مکارم: رجوع کنید به ذیل مسأله 1999.

*****
سیستانی: مسأله- اگر در موقع غروب شب عید فطر، شرایط وجوب زکات فطره نباشد ولی پیش از ظهر روز عید آن شرایط پیدا شود، احتیاط واجب آن است که زکات فطره را بدهد.

زنجانی: مسأله- بر کسی که در هیچ مقداری از ماه رمضان شرایط وجوب زکات فطره را دارا نباشد، زکات فطره واجب نیست ولی اگر تا پیش ازظهر روز عید شرایط وجوب زکات فطره در او پیدا شود، مستحّب، بلکه مطابق احتیاط استحبابی است که زکات فطره را بدهد.

(مسأله 2001) کافری که بعد از غروب 1 شب عید فطر مسلمان شده فطره بر او واجب نیست 2. ولی مسلمانی که شیعه نبوده، اگر بعد از دیدن ماه شیعه شود، باید زکات فطره را بدهد.

این مسأله در رساله آیات عظام: مکارم و مظاهری نیست.

1- گلپایگانی، صافی: بعد از مغرب...

2- سبحانی: [پایان مسأله]

(مسأله 2002) کسی که فقط به اندازه یک صاع که تقریباً سکه کیلو است 1 گندم و مانند آن دارد 2، مستحّب است زکات فطره را بدهد و چنانچه عیالاتی داشته باشد 3 و بخواهد فطره آن‌ها را هم بدهد می‌تواند به قصد فطره، آن یک صاع را به یکی از عیالاتش بدهد 4 و او هم به همین قصد به دیگری بدهد و همچنین تا به نفر آخر برسد و بهتر است نفر آخر چیزی را که می‌گیرد به کسی بدهد که از خودشان نباشد 5. و اگر یکی از آن‌ها صغیر باشد، احتیاط آن است که او را در دور دادن زکات فطره داخل نکنند 6 و چنانچه ولی صغیر از طرف او قبول نماید باید آن زکات فطره را به مصرف صغیر برساند، نه این که از طرف او به دیگری بدهد.

1- زنجانی: که مقدار آن در مسأله [1991] گفته شد...

2- سیستانی: کسی که فقط به اندازه یک صاع گندم و مانند آن را دارد...

3- بهجت: چنانچه افرادی تحت تکفّل داشته باشد...

4- بهجت: به یکی از این افراد بدهد...

5- بهجت: [پایان مسأله]
مکارم: بهتر است بعداً آن را به کسی بدهند که از خودشان نباشد و اگر یکی از آن‌ها صغیر است، ولی او به جای او بگیرد و بعد به شخص دیگری دهد.
سبحانی: و اگر یکی از آن‌ها صغیر باشد، ولی او به جای او می‌گیرد احتیاط آن است چیزی را که برای صغیر گرفته به کسی ندهد.
وحید: و اگر یکی از آن‌ها صغیر باشد ، ولی او برای خودش بگیرد ، و آنچه را برای خود گرفته برای صغیر به قصد فطره بدهد ، و اگر برای صغیر گرفت ـ بنابر احتیاط واجب ـ آن را به کسی ندهد.

6- اراکی: و ولی او می‌تواند از جانب صغیر بگیرد و سپس از جانب او پرداخت کند و بهتر است که ولی برای خودش دریافت، و از جانب صغیر پرداخت کند.
گلپایگانی، خوئی، فاضل، تبریزی، صافی، نوری: اگر یکی از آن‌ها صغیر باشد، ولی او بجای او می‌گیرد و احتیاط (فاضل: احتیاط واجب) آن است که چیزی را که برای صغیر گرفته به کسی ندهد.
زنجانی: اگر یکی از آن‌ها صغیر یا دیوانه باشد، ولی او بجای او می‌گیرد و احتیاط مستحّب آن است که چیزی را که برای صغیر یا دیوانه گرفته، به کسی ندهد.
سیستانی: اگر یکی از آن‌ها صغیر یا دیوانه باشد، ولی او بجای او می‌گیرد و احتیاط مستحّب آن است که به قصد او نگیرد، بکله برای خودش بگیرد.

*****
مظاهری: مسأله- مستحّب است فقیر زکات فطره خود را بدهد و چنانچه عیالاتی داشته باشد و بخواهد زکات فطره آن‌ها را هم بدهد، می‌تواند به قصد فطره، فطره خود را به یکی از عیالاتش بدهد، و او هم به همین قصد به دیگری بدهد و همچنین تا به نفر آخر برسد، و بهتر است نفر آخر چیزی را که می‌گیرد به کسی بدهد که از خودشان نباشد.

(مسأله 2003) اگر بعد از غروب 1 شب عید فطر بچه دار شود 2، یا کسی نانخور او حساب شود، واجب نیست فطره او را بدهد 3. اگر چه مستحّب 4 است فطره کسانی را که بعد از غروب 5 تا پیش از ظهر روز عید نانخور او حساب می‌شوند بدهد.

1- گلپایگانی، صافی: بعد از مغرب...

2- خوئی: واجب نیست فطره او را بدهد، ولی احتیاط واجب آن است که فطره کسانی را که بعد از غروب تا پیش از ظهر عید نانخور او حساب می‌شوند بدهد.
سیستانی: واجب نیست فطره او را بدهد، ولی اگر پیش از غروب بچه دار شود یا ازدواج کند، اگر نانخور او شمرده شوند، باید فطره آن‌ها را بدهد و اگر نانخور دیگری باشند، بر او واجب نیست و اگر نانخور کسی نباشند، فطره زن بر خودش واجب است و بر بچه، چیزی نیست.

3- مکارم: مستحّب است فطره او را بپردازد، ولی واجب نیست. [پایان مسأله]

4- زنجانی: بلکه مطابق احتیاط استحبابی...
وحید: اگر چه احتیاط مستحّب...
 
5- گلپایگانی، صافی: بعد از مغرب...

*****
مظاهری: مسأله- اگر بعد از غروب شب عید فطر بچه‌دار شود یا کسی تحت تکفّل او محسوب شود واجب نیست فطره او رابدهد گرچه مستحّب است فطره آن‌ها را بدهد.

(مسأله 2004) اگر انسان نانخور کسی باشد و پیش از غروب 1 نانخور کس دیگر شود، فطره او بر کسی که نانخور او شده واجب است مثلاً اگر دختر پیش از غروب 2 به خانه شوهر رود، شوهرش باید فطره او را بدهد.

این مسأله د ر رساله آیت‌الله مظاهری نیست.

1- خوئی، تبریزی: پیش از غروب یا مقارن غروب...
گلپایگانی، صافی: پیش از مغرب یا مقارن آن...

2- گلپایگانی، صافی: پیش از مغرب...

(مسأله 2005) کسی که دیگری باید فطره او را بدهد، واجب نیست فطره خود را بدهد 1.

1- تبریزی: و فرقی هم نیست بداند که آن دیگری فطره او را می‌دهد یا نداند.
فاضل: بلکه اگر کسی نانخور دیگری باشد که به جهت فقر زکات بر او واجب نمی‌شود، بر خود او زکات فطره واجب نیست هر چند غنی باشد.
مظاهری: گرچه بداند آن شخص فطره‌اش را نمی‌دهد.

(مسأله 2006) اگر فطره انسان بر کسی واجب باشد و او فطره را ندهد 1، بر خود انسان واجب نمی‌شود 2.

1- سیستانی: یا نتواند بدهد، بر خود انسان بنابر احتیاط، واجب می‌شود چنانچه دارای شرایط گذشته در مسأله [1991] باشد، فطره خویش را بدهد.

2- گلپایگانی، صافی: مگر آن که شخص غنی نانخور فقیر باشد که در این صورت احتیاط لازم آن است که غنی فطره خود را بدهد.
وحید: احتیاط مستحّب آن است که اگر واجد شرایط وجوب زکات فطره باشد ، خودش بدهد.
مکارم: احتیاط واجب آن است که اگر می‌تواند خودش بدهد.
مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 2005.

(مسأله 2007) اگر کسی که فطره او بر دیگری واجب است خودش فطره را بدهد، از کسی که فطره بر او واجب شده ساقط نمی‌شود 1.

1- فاضل، مکارم، سبحانی: مگر این که با اذن و اجازه طرف باشد.
بهجت: بنابر احوط، مگر این که با اذن مکلّف و به قصد نیابت از او باشد، که کفایت آن بعید نیست.
زنجانی: ولی اگر از طرف کسی که فطره بر او واجب شده با اجازه او بدهد، کفایت می‌کند.
مظاهری: مگر آنکه به نیت او بدهد.

(مسأله 2008) زنی که شوهرش مخارج او را نمی‌دهد، چنانچه نانخور کس دیگر باشد، فطره‌اش بر آن کس واجب است 1 و اگر نانخور کس دیگر نیست، در صورتی که فقیر نباشد، باید فطره خود را بدهد 2.

این مسأله در رساله آیت‌الله سیستانی نیست.

1- مکارم: و اگر زن غنی است و از مال خود خرج می‌کند باید شخصاً فطره را بدهد.

2- بهجت: و اگر از روی شدت احتیاج شوهر، زن به او انفاق می‌کند، فطره او نیز بر زن واجب است، ولی اگر شوهر با همین سختی فطره زن را بدهد ساقط شدن فطره از گردن زن خالی از وجه نیست.
وحید: در صورتی که شرایط وجوب در او جمع باشد ، باید فطره خود را بدهد.

(مسأله 2009) کسی که سید نیست نمی‌تواند به سید فطره بدهد حتّی اگر سیدی نانخور او باشد 1 نمی تواندد فطره او را به سید دیگر بدهد.

1- مظاهری: حتی اگر سیدی تحت تکفل او باشد...

*****
مکارم: مسأله- کسی که سید است نمی‌تواند زکات فطره از غیر سید بگیرد.

(مسأله 2010) فطره طفلی که از مادر یا دایه شیر می‌خورد، بر کسی است که مخارج مادر یا دایه را می‌دهد، ولی اگر مادر یا دایه مخارج خود را از مال طفل برمی دارد فطره طفل بر کسی واجب نیست 1.

این مسأله در رساله آیت‌الله مظاهری نیست.

1- زنجانی: ولی فطره مادر یا دایه بنابر احتیاط واجب از مال طفل برداشته می‌شود.

(مسأله 2011) انسان اگر چه مخارج عیالاتش را 1 از مال حرام بدهد، باید فطره آنان را از مال حلال بدهد.

این مسأله در رساله آیات عظام: فاضل و مظاهری نیست.

1- بهجت: مخارج افراد تحت تکفل خود را...
 
(مسأله 2012) اگر انسان کسی را اجیر نماید و شرط کند که مخارج او را بدهد 1 (در صورتی که به شرط خود عمل کند و نانخور او حساب شود 2) باید فطره او را بدهد 3 ولی چنانچه شرط کند که مقدار مخارج او را بدهد و مثلاً پولی رابرای مخارجش بدهد، دادن فطره او واجب نیست 4.
 
1- فاضل: مانند خدمتکار...

2- [قسمت داخل پرانتز در رساله آیات عظام: گلپایگانی، خوئی، صافی، زنجانی و تبریزی نیست]

3- بهجت: [پایان مسأله].

4- فاضل: مانند کارگران در کارخانه‌ها و مهمانخانه‌ها که معمولاً کارکنان، غذای خود را همانجا می‌خورند فطره آن‌ها بر خودشان است نه بر صاحبکار.

*****
مکارم: مسأله- هر گاه انسان کسی را اجیر کند و شرط نماید که مخارج او را نیز بدهد (مانند خدمتکار) باید فطره او را هم بزند. ولی در مورد کارگرانی که مخارج آن‌ها بر عهده صاحب کار است و این مخارج جزئی از مزد آن‌ها محسوب می‌شود، فطره آن‌ها بر صاحب کار واجب نیست، همچنین در مهمانخانه‌ها و مانند آن که معمول است کارکنان غذای خود را در همانجا می‌خورند و این در حقیقت جزء حقوق آن‌ها محسوب می‌شود، فطره آن‌ها بر خودشان است، نه بر صاحب کار.

سیستانی: مسأله- اگر انسان کسی را که اجیر می‌نماید مانند بنّا و نجّار و خادم، مخارج او را بدهد به طوری که نانخور او محسوب شود، باید فطره او را هم بدهد، ولی چنانچه فقط مزد کارش را بدهد، واجب نیست فطره او را بدهد.

سبحانی: مسأله- اگر انسان کسی را اجیر نماید اگر جزء عائله و نانخور حساب شود زکات او را باید بدهد بنابراین فطره کارگران کارخانه‌ها و مانند آن‌ها برکارفرما واجب نیست.

وحید: مسأله- اگر انسان کسی را اجیر نماید و شرط کند که مخارج او را بدهد و به شرط خود وفا کند ، باید فطره او را هم بدهد ، ولی چنانچه شرط کند که مقدار مخارج او را بدهد ، مثلاً پولی برای مخارجش بدهد و به عنوان نفقه نباشد ـ چه به عنوان مزد کارش باشد یا به عنوان دیگری ـ واجب نیست فطره او را بدهد.

مظاهری: فطره کارگران و کارمندان و سربازان بر خود آن‌ها واجب است گرچه غذای روزانه آن‌ها در محل کار به آن‌ها داده شود.

مسأله اختصاصی
مکارم: مسأله 1708- مخارج سربازها در سربازخانه‌ها یا میدان جنگ بر عهده دولت است، ولی فطره آن‌ها بر دولت واجب نیست و اگر در شرایط در خودشان جمع است باید زکات فطره خود رابدهند.

(مسأله 2013) اگر کسی بعد از غروب شب 1 عید فطر بمیرد، باید فطره او و عیالاتش را 2 از مال او بدهند، ولی اگر پیش از غروب 3 بمیرد، واجب نیست فطره او و عیالاتش را 4 از مال او بدهند 5.

1- گلپایگانی، صافی: بعد از مغرب...

2- بهجت: فطره او و افراد تحت تکفل او را...

3- گلپایگانی، صافی: پیش از مغرب...

4- بهجت: فطره او و خانواده‌اش را...

5- زنجانی: همچنین اگر یکی از عیالات انسان بعد از غروب شب عید فطر بمیرد، پرداخت فطره او بر انسان واجب است، ولی اگر پیش از غروب بمیرد، لازم نیست فطره او را بپردازد.
مکارم: و در صورتی که عیالاتش دارای شرایط وجوب فطره هستند خودشان باید زکات فطره را بپردازند.

*****
سیستانی: مسأله- اگر پیش از غروب شب عید فطر بمیرد، واجب نیست فطره او و عیالاتش را از مال او بدهند، ولی اگر بعد از غروب بمیرد، مشهور فرموده‌اند باید فطره او و عیالاتش را از مال او بدهند، ولی این حکم خالی از اشکال نیست و مقتضای احتیاط ترک نشود.

نظر شما