فقه و فرهنگ

رفعتی در نخستین جلسه درس فقه رسانه:

حوزه نیازمند تحول علمی‌ در ابواب فقهی است

اگر ما با وجود مبتلا بودن به بحث فقه رسانه وارد نشویم در واقع مؤید سخن کسانی خواهیم بود که می‌گویند دین فقط برای مسائل فردی احکام دارد؛ برخی می‌خواهند دین را از جامعه کنار گذاشته و آن را سکولار کنند که حوزه علمیه باید مراقب باشد تا این جریان در آن نفوذ نکند.

به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین عباس رفعتی رییس مرکز تخصصی حقوق و قضای حوزه علمیه قم عصر در نخستین جلسه درس فقه رسانه که با حضور طلاب در مسجد امیرالمؤمنین(ع) شهرک مهدیه برگزار شد، با تأکید بر ضرورت پرداختن به بحث رسانه گفت: ما در ابواب فقهی از طهارت تا دیات عنوان فقه رسانه نمی‌بینیم، البته این ابواب بر اساس مسائل مبتلا به مکلفین تنظیم شده است.

وی افزود: طهارت، صلاة، صوم، خمس و دیگر موارد از مسائل فقهی مورد ابتلای انسان‌ها بوده که فقهای عظام در طول تاریخ بزرگ غیبت تلاش کردند این ابواب فقهی را مورد بحث قرار داده و از منابع استنباط احکام، حکم‌های گوناگونی را استخراج کنند که تلاش خوبی کردند.

تحول علمی‌ در ابواب فقهی به وجود آید
استاد حوزه علمیه قم با بیان این که امروز می‌طلبد که تحول علمی‌ در ابواب فقهی به وجود آید، اظهار داشت: امروز مسائل مستحدث‌های پدید آمده و نیازهای جامعه در موضوعات گوناگون افزایش پیدا کرده است، به عنوان مثال باید در حوزه علمیه جایی برای بررسی فقه پزشکی وجود داشته باشد.

وی ادامه داد: مسائل بسیاری در پزشکی به وجود آمده که فقها باید درباره آن فتوا دهند اما این مسائل در ابواب فقهی وجود ندارد، در زمان قدیم پیوند اعضا، خرید و فروش اعضا و خون نبود و انسان‌ها به چنین مسائلی مبتلا نمی‌شدند اما امروزه در زمینه پزشکی در کشور ایران سالانه چند صد نفر تغییر جنسیت می‌دهند چیزی که هنوز عده‌ای در حوزه علمیه از آن خبر ندارند.

حجت‌الاسلام رفعتی با بیان این که مسائل بسیاری در بیمارستان‌ها اتفاق می‌افتد که باید مورد بررسی فقهی قرار گیرد، ابراز داشت: اگر سرفصل‌های بحث فقه پزشکی جمع آوری شود کتابش از کتاب زکات قطورتر خواهد شد؛ بنابراین باید در ابواب فقهی شریعت اسلام تحول صورت گیرد.

فقه بانک و بانکداری باید تدریس شود
وی عنوان کرد: در زمان قدیم بسیاری از مسائل مبتلا به نبودند، امروزه فقه بانک و بانکداری باید تدریس شود؛ مسائل پیچیده عقود و معاملات بانکی با معاملات عادی متفاوت است، سرفصل‌های مسائل مستحدثه باید از سوی کارشناسان خبره استخراج و سپس احکام آن از سوی فقیه از منابع دینی استخراج شود.

رییس مرکز تخصصی حقوق و قضای حوزه علمیه قم با بیان این که علما و بزرگان حوزه علمیه باید بررسی فقهی مسائل جدید را بر عهده گیرند، خاطرنشان کرد: یکی از مسائل نو پیدا در زندگی ما که متأسفانه در حوزه‌های علمیه روی آن کار نشده، فقه رسانه است.

وی اضافه کرد: مسائل مستحدث‌های در فقه رسانه وجود دارد که شامل افرادی که در رسانه کار می‌کنند و یا از رسانه استفاده می‌کنند می‌شود، فقه رسانه فقط به عوامل تهیه کننده ارتباط ندارد بلکه تهیه کنندگان یکی از فصول این فقه هستند؛ انسان از زمانی که چشم خود را باز می‌کند تا هنگام خواب با رسانه ارتباط دارد.

استاد حوزه علمیه قم با بیان این که حضرت امام فرمودند فقه ما برای اداره بشر از گهواره تا گور است، گفت: اگر ما با وجود مبتلا بودن به بحث فقه رسانه وارد نشویم در واقع مؤید سخن کسانی خواهیم بود که می‌گویند دین فقط برای مسائل فردی احکام دارد؛ برخی می‌خواهند دین را از جامعه کنار گذاشته و آن را سکولار کنند که حوزه علمیه باید مراقب باشد تا این جریان در آن نفوذ نکند.

وی افزود: دین در تمامی‌شؤون زندگی برای انسان از جمله سیاسی و اجتماعی حکم و برنامه دارد، فقها باید این احکام را به تناسب نیازهای زمان و جامعه از منابع دینی استخراج کنند که این مسأله نشان دهنده فقه پویای شیعه است؛ البته در عین این پویایی باید از روش‌های سنتی و جواهری با اتکا به ادله استنباط احکام استفاده کرد.

در مسائل مستحدثه موضوع شناسی از کارشناسان استفاده شود
حجت‌الاسلام رفعتی با بیان این در مسائل مستحدثه موضوع شناسی و حکم مسأله مهم است، اظهار داشت: در تشخیص موضوع باید از کارشناسان آن مسأله استفاده شود، به عنوان مثال اگر بحث فقه پزشکی است باید از پزشکان استفاده شود.

وی ادامه داد: تا زمانی که موضوع مشخص نشود حکم صحیح به دست نمی‌آید، زمانی که مسأله شرکت‌های هرمی پدید آمد برخی از آقایان نمی‌دانستند که مسأله چیست؛ از این رو برخی بدون تشخیص، حکم به حلیت و حرمت کردند اما پس از باز شدن زوایای کار، حکم خود را تغییر دادند.

رییس مرکز تخصصی حقوق و قضای حوزه علمیه قم با بیان این که آمار تغییر جنسیت در کشور بالا است، ابراز داشت: در بسیاری از بیمارستان‌ها و مطب‌های کشور چنین کاری انجام می‌شود، در بسیاری از کشورهای اسلامی این کار ممنوع است اما در ایران آزاد بوده و حتی برخی از کشورهای دیگر برای این کار به ایران می‌آیند؛ چه بسا اگر موضوع مشخص شود روند کنونی تغییر پیدا می‌کند.

نخستین فقیهی که به روز عمل کرد
حجت‌الاسلام رفعتی عنوان کرد: نخستین فقیهی که به روز عمل کرد حضرت امام در تحریرالوسیله بود که موضوع آن در مورد تغییر جنسیت افراد است، تقریباً 50 سال از مسأله تغییر جنسیت می‌گذرد اما فقها در این باره کار نکرده‌اند چون موضوع برای آن‌ها تبیین نشده است.

بنابر گزارش رسا، استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: برای فقه رسانه نیاز به شورای علمی داریم که از متخصصان امور رسانه در موضوعات استفاده کنیم، اگر کسی دنبال کشف حکم باشد بدون شناخت دقیق موضوع ممکن است که استنباط حکم به خطا رود، حتی اگر فقیه شخصی حاذق باشد، از این رو در مسائل مستحدثه باید از اهل فن استفاده کرد.

اگر شیخ انصاری امروز حضور داشت...
وی در پایان اضافه کرد: آینده علمی ‌و فقهی حوزه به دست کسانی است که بحث‌های فقهی مسائل مستحدثه را دنبال می‌کنند، تفقه در ابواب طهارت و صلاة آسان است اما متخصص مسائل مستحدثه در حوزه علمیه کم داریم؛ آینده علمی جامعه به دست کسانی که فقط صوم و صلاة می‌گویند نخواهد بود، اگر شیخ انصاری امروز حضور داشت یقیناً فقه رسانه، پزشکی و از این دسته را تدریس می‌کردند.

نظر شما