فقه و امت اسلامی

يادداشت روز/

كاركردهای فقهی و جامعه‌شناختی در فتوای جهادکفایی آیت‌الله سیستانی

نکته جالب، توجه رسانه‌های جهان به این فتوا است که قدرت فقاهت شیعه را بار دیگر مجسم نمود و ادعای مدعیانی را که تصور می‌کردند رابطه مرجعیت و جامعه مقلدان در سال‌های اخیر تحت‌تاثیر رسانه‌های نوین، کمرنگ شده، باطل کرد.

به گزارش شبكه اجتهاد، گروه موسوم به «داعش» که پیشتر در سوریه جولان داده و تعصب را جایگزین تعقل و عقلانیت را فدای جهالت‌های فردی خود کرده و جوی خون راه انداخته و بر مبانی فتاوای وهم آلود، جهادنکاح را بدعت‌نهاده و به هدم‌منابر و معابد و قبور بزرگان پرداخته بود، این بار پس از تحمل شکست‌های پی‌درپی در مقابل ارتش و مردم سوریه و پس از اختلافات با جبهه النصره، در راستای نقشه جغرافیایی عراق و شام به عراق نیروکشی کرد و توانست موصل، دومین شهر بزرگ عراق را به تصرف خود درآورد.

این گروه که بر مبانی فکری وهابیت استوار و بر پایه پول و تجهیزات و حمایت اطلاعاتی کشورهای استعماری بنا نهاده شده است، دارای اهدافی چند لایه است که می‌توان به تشنج در کشورهای اسلامی، مخدوش کردن وحدت امت‌اسلامی، جلوگیری از رواج و بسط فکر اسلام‌ناب، واراونه‌سازی موج اسلام‌خواهی در غرب، تضعیف کشورهای مستقل و ایجاد احتیاج به نیروهای خارجی برای تامین امنیت، دست‌اندازی به منابع قدرت و ثروت همچون نفت، تغییر ژئولوپتیک منطقه‌ای و انحراف افکارعمومی به‌خصوص جهان‌اسلام از مساله فلسطین، اشاره کرد.

13 ژوئن 2014 بود که مرجعی بصیر از نسل عالمان شیعه بار دیگر تاریخ‌ساز شد؛ مرجع اعلای نجف، آیت‌الله سید علی سیستانی اعلان حکم جهاد کرد. سخنگوی ایشان در نجف اعلام کرد شهروندانی که قادر به حمل اسلحه هستند، وظیفه‌دارند که در دفاع از کشور و مردم خود و اماکن مقدس، به نیروهای امنیتی کشور بپیوندند.

این فتوا به سرعت در رسانه‌های جهان منعکس شد و در همین راستا مراجع قم و نجف نیز این فتوای را مورد تاکید قرارداده و از مردم خواستند تا در راه دفاع از عراق در مقابل دشمن ناصبی قیام کنند.

بازتاب فتوا در ميان شخصيت‌های جهان اسلام
در همین رابطه مقام معظم رهبری، حضرات آیات مکارم شیرازی، صافی‌گلپایگانی، نوری‌همدانی، شبیری‌زنجانی، سبحانی، جوادی‌آملی و همچنین مراجع تقلید عراق همچون حضرات آیات حکیم، فیاض، بشیر نجفی و بسیاری از علمای اهل‌سنت از جمله شیخ خالدالملا رئیس جمعیت علمای اهل‌سنت عراق از صدور این فتوا دفاع کرده و همگان را به تبعیت از فتوای آیت‌الله سیستانی فراخواندند.

از منظر جامعه‌شناختی می‌توان محک زد که چگونه این فتوا، مردم عراق را با تمامی اختلافات فکری و فرهنگی و حزبی دور هم جمع کرد و لبیک عمومی فضای عراق را فراگرفت؛ به گونه‌ای که توانست رعب و وحشت عمومی مردم عراق را که در اثرعملیات روانی داعش با پخش تصاویر و فیلم‌های وحشتناک صورت گرفته بود، خنثی کند.

نمونه‌های‌ از کنش‌جامعه، همچون خالی‌شدن برخی ادارات از کارمندان جهت اعزام به میدان مبارزه، رژه‌های نیروی‌های مردمی در شهرهای گوناگون، بسیج‌شدن زنان عراقی و لباس‌رزم پوشیدن روحانیون و سران اقوام، همگی نشان‌دهنده عمق نفوذ استراتژیک رهبران مذهبی در میان شیعیان است.

سابقه تاريخی‌ به صحنه‌آوردن فقه
مرور تاریخی نشان می‌دهد که درگذشته نه چندان دور نیز مراجع‌تقلید چگونه در عرصه اجتماعی نقش آفرینی کردند و توانستند با به صحنه‌آوردن فقه، دسته‌های مختلف مردم را جمع کرده و برای رسیدن به غایت مشترک بسیج کنند که می‌توان به فتوای میرزای‌شیرازی در مساله تنباکو، فتوای دفاعیه آیت‌الله محمد‌تقی شیرازی معروف به میرزای دوم، فتوای جهاد آخوند ملامحمدکاظم خراسانی و... اشاره کرد.

همچنین باید از معمار کبیر انقلاب اسلامی ایران یاد کرد که چگونه با صدور فتواهای مختلف، مردم ایران اسلامی را در راه مبارزه با استعمار و استکبار راهنمایی و هدایت کرده تا حکومتی بر پایه اسلام و قوانین الهی شکل گیرد و فصلی نوین در حکومت‌داری در قرن اخیر ایجاد شود.

آثار حرکت فقاهتی امام‌خمینی(ره)
موج جریان‌ساز حرکت فقاهتی امام‌خمینی(ره) به اندازه‌ای بود که بسیاری از اندیشمندان علوم‌سیاسی و علوم‌اجتماعی به بررسی زمینه‌ها و عوامل ایجاد انقلابی دینی پرداختند و فیلسوفان و حکیمان مغرب و مشرق، بعد از آنکه برخی فیلسوفان اجتماعی تئوری‌هایی نظیر عصر عقلانیت پسا اسطوره‌ای و دینی ارائه‌داده بودند، سخن از به عرصه آمدن مجدد دین و معنویت در ساختارهای کلان اجتماعی گفته و بار دیگر رونق به کرسی‌های مطالعاتی اسلام‌شناسی و شیعه‌شناسی در معتبرترین دانشگاه‌ها برگردد.

فقه‌جعفری بر پایه ولایت‌الله
در جریان‌شناسی صدور احکام دفاعی و جهادی می‌توان به فلسفه فقه‌شیعه نگاه داشت که فقه‌جعفری بر پایه ولایت‌الله بنیان نهاده شده و هر حکومتی بر خلاف آن را مصداق بارز طاغوت و ولایت جور می‌داند؛ از این رو دارای مکانیزم‌های گوناگونی برای رفع ظلم و دفع فتنه، همچون امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، دفاع، تشکیل حکومت از سوی فقیه جامع‌الشرایط و حتی تقیه است.


در جریان اخیر عراق، مرجعیت بصیر عراق که خود بارها بر وحدت ملت عراق تاکید کرده است و در زمینه وحدت شیعه وسنی نیز پیشقدم است و اهل‌سنت را نفس خود خطاب نموده است، با تشخیص فتنه‌انگیزی داعش و با طرد این انگاره که سنی به جنگ شیعه آمده و شیعه باید تلافی کند، در راستای حفظ امت اسلام و حفظ عراق یکپارچه و با درک‌لطماتی که امت‌اسلام از شیعه وسنی از تفکرات‌وهابی و رفتارهای‌ارهابی و اندیشه‌تکفیری کشیده است، فتوای جهاد‌کفایی را صادر کردند.

نکته جالب، توجه رسانه‌های جهان به این فتوا است که قدرت فقاهت‌شیعه را بار دیگر مجسم نمود و ادعای مدعیانی را که تصور می‌کردند رابطه مرجعیت و جامعه مقلدان در سال‌های اخیر تحت تاثیر رسانه‌های نوین، کمرنگ شده، باطل کرد.

عمق نفوذ فقه و احکام‌اسلامی
متفکرین غربی می‌پنداشتند با ورود رسانه‌های دیداری و شنیداری و رواج ماهواره در کشور عراق، ایدئولوژی مذهبی تحت تاثیر گفتمان تکثرگرایی قرار گرفته و خرده فرهنگ‌های سنتی عراق تحت‌تاثیر تفکر‌لیبرالی خرد خواهد شد؛ در حالی که مشاهدات میدانی نشان می‌دهد اگر چه بخش‌های مختلف هنری و سیاسی تحت تکفل سرویس‌های جاسوسی غربی در حال برنامه‌سازی و ترویج ایده‌های سکولاریستی در کشورهای اسلامی هستند، اما عمق نفوذ احکام‌اسلامی موجب نقش ‌برآب‌شدن این نقشه‌ها می‌شود.

رسانه‌های اسلامی امروز این وظیفه خطیر را بر عهده دارند تا میزان تاثیر این فتوای‌تاریخی را هرچه بیشتر روشن و عقبه فکری و فرهنگی و دامنه نفوذ آن را تبیین سازند و با روشنگری از سوء‌استفاده‌ها و سوء‌رفتارها و تعبیرهایی همچون برداشت طایفه‌گرایانه از فتوای‌جهاد، تشکیل گروه‌های مسلح غیرقانونی، تجزیه طلبی عراق بر پایه تحریک قومیت‌ها، جلوگیری کنند.

فتوای آیت‌الله سیستانی بار دیگر کفایت مجتهدان در عصر غیبت را هویدا ساخت و نشان داد با مدد گرفتن از شعائر دینی همچون جهاد، قوت نیروی‌های داخلی عراق برای دفع فتنه کفایت می‌کند و عراق نیازی به حضور سربازان آمریکایی ندارد.

نظر شما