فقه و امت اسلامی

در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی انجام می‌شود؛

بررسی فقهی جریان‌های تکفیری توسط دکتر عبدالوهاب فراتی

نشست «بررسی فقهی جریانهای تکفیری» با سخنرانی دکتر عبدالوهاب فراتی ۱۹ بهمن از ساعت ۱۴تا ۱۶ در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌شود.

به گزارش شبکه اجتهاد، روند حوادث طی چند سال اخیر نشان می‌دهد که ایدئولوژی جریان سلفیه نسبت به دو جریان مذهبی دیگر در جهان اهل سنت یعنی اخوان المسلمین و جریان سنتی فقهی، قوت و گسترش بیشتری یافته است گرچه اخوانی‌ها، به لحاظ تشکیلات، قوی‌ تر و قدیمی تر و به لحاظ ایدئولوژی، نوگراتر هستند، اما این جریان‌ سلفی است که هم پیروان، بیشتری دارد و هم توانسته است با بهره مندی از توانمندی‌های دیگر گروههای سیاسی مثل حزب بعث در عراق به سازمانده‌های پیچیده‌ای دست یابد. گذشته از علل و عوامل تاریخی و محیطی، به نظر می رسد عامل اصلی گسترش این جریان را باید در جذابیت‌های ایدئولوژیک آن جستجو کرد و به تحلیل سرشت آن پرداخت. ایدئولوژی سلفی سه ویژگی مهم دارد که مخاطبین خود را به آسانی جذب می کند؛ این سه ویژگی عبارتند از:

1- مذهبی ساده و روانی را بیان می کند که فاقد پیچیده گی‌هایی در فهم است. ایده‌ها و آموزه‌های آنان بدون اینکه پوششی از نظریه پردازی‌های غامض داشته باشد، برداشتی صریح و ساده از اسلام را ارائه می کند که برای همگان قابل فهم و درک است.
2- سلفی‌ها بدون اینکه خود را در گفتگوهای تئوریک گرفتار کنند بلافاصله سراغ روش‌های عملی می روند و با تاکید بر مصادیق و مسایل عینی به برون رفت‌های عملی می اندیشند.
3- راه حل آنان برای حل مشکلات مسلمانان، غیر محافظه کارانه و صریح است و آنان تنها برون رفت از مصائب کنونی جهان اسلام یعنی «گسترش مظاهر غرب » و « انحراف جامعه اسلامی از اسلام سلف» را راه حل‌های رادیکال می دانند، چیزی که برای جوانان ناامید از بهبود اوضاع در جهان اسلامی جذابیت‌های وافری تولید می کند و آنان را مجذوب مسیرهای کوتاه و منتج می نماید.

اما آنچه در فهم گروههای سلفی از اهمیت بسزایی برخوردار است آن است که بخشی از این گروهها، که امروزه از آنان به «سلفی‌های تکفیری» یاد می شود تمایل به «خشونت» دارند. دلایل روی آوری آنان به خشونت چیست؟ و آنان بر چه دستگاهی از فقه تکیه می‌زنند که این گونه تولید خشونت می‌کند؟ به عبارت دیگر فقه سلفی چیست و چرا خشونت تولید می‌کند؟ اگر دستگاه‌های فقهی در جهان اهل سنت را به سه دستگاه فقهی؛ فقه سنتی/ فقه المقاصد/ و فقه سلفی، تقسیم کنیم، آنگاه این پرسش نمایان گر می شود که فقه اخیر چه تمایزاتی با دو دستگاه پیشین دارد و منجر به تغییراتی در نظام معرفتی فقهی و کلامی اهل سنت شده است؟ قبل از پاسخ دادن به این پرسش لازم است بر این نکته تاکید کنیم که فقه سلفی به رغم تحجری که در نهان خود دارد از جهاتی روشنفکرانه نیز به شمار می آید. دلیل آن نیز، این است که فقه سلفی چندان به مکاتب سنتی چهارگانه پایبند نیست و نسبت به مکاتب اربعه‌ی حنفیه، حنبلیه، مالکی و شافعی، نگرشی انتقادی دارد و به نوعی فقهِ بدون مفتی یا مرجع را ترویج می نماید. چیزی که برای روشنفکران اهل سنت جذابیت دارد و تا کنون توانسته است بخشی از نیروهای مدرن و تحصیل کرده را به سوی گروههای تکفیری مثل داعش و القاعده جدب نماید؛ چرا که روشنفکری در همه‌ جوامع، علاقه مند است مذهبی باشد اما به مراجع مذهبی استناد نکند و خود را مقلد جلوه ندهد. این نشان می دهد که طرفداران گروههای تکفیری الزاما از گروههای بی سواد و فقیر نیستند و آنان می توانند از تمام طبقات اجتماعی نیرو جذب کنند.

از این رو که امروزه، «هلال تکفیر» از ازبکستان شروع شده و به عراق و اردن و از آنجا به سوریه می‌رسد و در حال پیشروی به شمال آفریقا است؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به «بررسی فقهی جريان‌های تکفيری» می‌پردازد. در این نشست دکتر عبدالوهاب فراتی سخرانی خواهد کرد. این نشست در ۱۹ بهمن از ساعت ۱۴ تا ۱۹ برگزار می‌شود.

این سخنرانی در سالن حکمت در بزرگراه کردستان نبش خیابن ۶۴ غربی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌شود.

نظر شما